Thuộc tỉnh Ninh Bình (vùng đất Ý Yên, Nam Định xưa), La Xuyên là làng nghề mộc cổ với tuổi nghề hơn 500 năm. Nơi đây nổi tiếng với đồ gỗ chạm khắc theo phong cách truyền thống Bắc Bộ — những bộ trường kỷ, tủ chè, sập gụ với hoa văn tinh tế đã trở thành chuẩn mực của đồ gỗ cổ Việt Nam.
Làng mộc đất Sơn Nam
Nghề mộc ở La Xuyên hình thành từ khoảng thế kỷ 15–16, khi những thợ mộc giỏi tụ về vùng đất này lập nghiệp. Người La Xuyên nổi tiếng với kỹ thuật chạm khắc theo lối cổ: hoa văn dây leo, chữ triện, hình tượng dân gian được thể hiện với đường nét mềm mại, có hồn. Đồ gỗ La Xuyên từng được các gia đình quyền quý khắp vùng Sơn Nam đặt làm, nhiều bộ trường kỷ, sập gụ La Xuyên nay trở thành đồ cổ có giá trị cao. Trải qua thời gian, làng nghề vẫn giữ phong cách chạm khắc truyền thống, không chạy theo lối chạm cầu kỳ hiện đại — chính sự “cổ điển” ấy tạo nên giá trị riêng của mộc La Xuyên.
Kỹ thuật chạm khắc truyền thống
Thợ mộc La Xuyên tuân thủ quy trình nghiêm ngặt: chọn gỗ quý (gụ, trắc, cẩm lai) đã phơi khô nhiều năm để tránh cong vênh; tạo dáng theo mẫu cổ; chạm khắc hoàn toàn thủ công bằng bộ đồ nghề truyền thống. Kỹ thuật chạm nổi, chạm lộng, chạm thủng được thực hiện với độ tinh xảo cao — mỗi cánh hoa, chiếc lá đều có chiều sâu, sống động. Sau chạm là khâu đánh bóng bằng giấy ráp mịn và lá chuối khô theo cách cổ truyền, rồi đánh vecni hoặc để mộc. Một bộ trường kỷ đẹp mất nhiều tháng để hoàn thành; người thợ phải vừa có tay nghề vừa am hiểu văn hóa để thể hiện đúng “hồn” của hoa văn cổ.
Giá trị văn hóa
Mộc La Xuyên là đại diện tiêu biểu cho nghệ thuật chạm khắc gỗ truyền thống Bắc Bộ: tinh tế, sâu sắc, đậm chất văn hóa. Đồ gỗ La Xuyên không chỉ là nội thất mà là di sản — nhiều gia đình coi bộ trường kỷ, sập gụ như báu vật truyền đời. Làng nghề góp phần quan trọng vào việc bảo tồn phong cách mộc cổ Việt Nam giữa thời đại sản xuất công nghiệp, là điểm đến của những người yêu đồ gỗ cổ và văn hóa truyền thống.