Thuộc thành phố Đà Nẵng (vùng đất Duy Xuyên, Quảng Nam xưa), làng chiếu Bàn Thạch là một trong những làng nghề dệt chiếu cổ nhất miền Trung với tuổi nghề hơn 200 năm. Chiếu Bàn Thạch nổi tiếng bền, đẹp với hoa văn tinh tế — từng là vật dụng quen thuộc trong mỗi gia đình xứ Quảng và là mặt hàng được thương lái khắp nơi tìm mua.
Làng chiếu xứ Quảng
Nghề dệt chiếu ở Bàn Thạch hình thành từ đầu thế kỷ 19, khi người dân ven sông Thu Bồn tận dụng nguồn cói dồi dào để dệt chiếu. Nhờ gần thương cảng Hội An, chiếu Bàn Thạch không chỉ phục vụ dân địa phương mà còn theo thuyền buôn đi các vùng. Thời kỳ hưng thịnh, cả làng có hàng trăm khung dệt hoạt động, chiếu Bàn Thạch nổi tiếng khắp miền Trung về độ bền và hoa văn đẹp. Trải qua thời gian, dù chiếu nhựa, chiếu công nghiệp cạnh tranh gay gắt, người Bàn Thạch vẫn bám nghề nhờ chất lượng đã thành thương hiệu và sự chuyển hướng sang chiếu mỹ nghệ, chiếu trang trí phục vụ du lịch.
Kỹ thuật dệt chiếu hoa
Cói làm chiếu Bàn Thạch được chọn từ những bụi cói tốt ven sông, thu hoạch đúng mùa, phơi khô, chẻ sợi đều rồi nhuộm màu thảo mộc. Người thợ dệt trên khung dệt ngang truyền thống, luồn từng sợi cói qua sợi đay với kỹ thuật điêu luyện; chiếu hoa văn đòi hỏi phải đếm sợi, tính toán màu sắc tỉ mỉ để tạo họa tiết đối xứng. Bí quyết của chiếu Bàn Thạch là dệt chặt tay, sợi cói được xử lý chống mối mọt bằng phương pháp dân gian nên chiếu dùng được nhiều năm mà vẫn bền đẹp. Một đôi chiếu hoa đẹp mất vài ngày để hoàn thành; mỗi sản phẩm đều thấm đẫm mồ hôi và tâm huyết của người thợ.
Giá trị văn hóa
Chiếu Bàn Thạch là một phần của đời sống văn hóa xứ Quảng: chiếu hoa trải trong ngày cưới, chiếu cói trong những buổi họp họ, chiếu trải sân đình trong lễ hội. Nghề dệt chiếu cũng là nghề của sự kiên nhẫn, tỉ mỉ — đức tính của người phụ nữ miền Trung. Ngày nay, chiếu Bàn Thạch tìm được chỗ đứng mới trong các homestay, resort phong cách truyền thống và thị trường quà lưu niệm, tiếp tục câu chuyện hơn 200 năm của làng nghề bên dòng Thu Bồn.