Thuộc tỉnh Đồng Tháp, làng chiếu Định Yên bên dòng sông Hậu là một trong những làng nghề dệt chiếu nổi tiếng nhất miền Tây Nam Bộ với tuổi nghề hơn 100 năm. Nơi đây từng có phiên chợ chiếu họp về đêm độc đáo — ghe thuyền tấp nập, đèn đuốc sáng rực cả khúc sông — một hình ảnh văn hóa sông nước đã đi vào ký ức nhiều thế hệ.
Chợ chiếu đêm bên sông Hậu
Nghề dệt chiếu ở Định Yên hình thành từ đầu thế kỷ 20, khi người dân tận dụng nguồn cói mọc hoang ven sông để dệt chiếu phục vụ đời sống. Nhờ vị trí bên sông Hậu thuận tiện giao thương, chiếu Định Yên theo ghe thuyền đi khắp miền Tây và lên Sài Gòn. Đặc biệt, chợ chiếu Định Yên họp về đêm — từ chập tối đến gần sáng — là nét văn hóa độc đáo: thương lái từ khắp nơi đổ về mua chiếu, ghe thuyền đậu san sát, cả khúc sông rực sáng ánh đèn. Thời hoàng kim, mỗi đêm chợ tiêu thụ hàng nghìn đôi chiếu. Dù chợ đêm nay không còn sầm uất như xưa, nghề dệt chiếu vẫn được duy trì, chuyển hướng sang chiếu hoa mỹ nghệ và chiếu trang trí.
Kỹ thuật dệt chiếu hoa
Chiếu Định Yên dệt từ sợi cói — loại cây mọc ven sông, được thu hoạch, phơi khô, chẻ nhỏ, nhuộm màu rồi dệt trên khung dệt đứng. Người thợ dệt chiếu hoa phải tính toán tỉ mỉ từng đường sợi để tạo nên hoa văn đối xứng, màu sắc hài hòa — đỏ, xanh, vàng trên nền cói tự nhiên. Một đôi chiếu đẹp đòi hỏi sợi cói đều, dệt chặt tay, hoa văn cân đối; người thợ lành nghề dệt một đôi chiếu trong vài ngày. Bí quyết của chiếu Định Yên là sợi cói được xử lý kỹ — phơi đủ nắng, nhuộm đều màu — nên chiếu bền, mát, càng dùng càng bóng đẹp. Ngoài chiếu nằm, làng nghề còn dệt chiếu trải sàn, chiếu trang trí, túi cói phục vụ thị trường hiện đại.
Giá trị văn hóa
Chiếu Định Yên gắn với nếp sống miền Tây: chiếc chiếu hoa trải giữa nhà trong ngày cưới, ngày giỗ; chiếu cói mát rượi trong những trưa hè oi ả. Hình ảnh chợ chiếu đêm Định Yên là một phần di sản văn hóa sông nước Nam Bộ. Ngày nay, làng nghề đang tìm hướng đi mới với chiếu mỹ nghệ, sản phẩm cói thân thiện môi trường — vừa giữ nghề truyền thống vừa đáp ứng xu hướng sống xanh của thời đại.