Thuộc tỉnh Thanh Hóa, huyện Nga Sơn được mệnh danh là “thủ phủ chiếu cói” của miền Bắc với tuổi nghề hơn 200 năm. Trên vùng đất ven biển này, cây cói không chỉ là nguyên liệu dệt chiếu mà còn là cây trồng chủ lực, gắn bó với đời sống hàng vạn hộ dân — tạo nên một vùng văn hóa cói độc đáo.
Thủ phủ chiếu cói miền Bắc
Nghề dệt chiếu ở Nga Sơn hình thành từ đầu thế kỷ 19, phát triển mạnh nhờ vùng nguyên liệu cói rộng lớn ven biển. Người Nga Sơn không chỉ dệt chiếu mà còn trồng cói thành vùng chuyên canh hàng nghìn hecta — mô hình “vùng nguyên liệu – làng nghề” khép kín hiếm có. Thời kỳ hưng thịnh, chiếu Nga Sơn cung cấp cho cả miền Bắc và xuất khẩu; nghề dệt chiếu tạo việc làm cho phần lớn lao động nông nhàn. Ngày nay, Nga Sơn vẫn là vùng sản xuất chiếu cói lớn nhất miền Bắc, đồng thời phát triển các sản phẩm từ cói như thảm, túi xách, đồ trang trí xuất khẩu sang thị trường châu Âu, Nhật Bản.
Từ cây cói đến chiếc chiếu
Quy trình làm chiếu Nga Sơn bắt đầu từ việc trồng và thu hoạch cói: cói được cắt đúng độ già, phơi khô, chẻ thành sợi đều. Sợi cói được nhuộm màu bằng thảo mộc hoặc màu công nghiệp an toàn, rồi dệt trên khung dệt với sợi đay làm sợi dọc. Người thợ Nga Sơn nổi tiếng dệt chiếu nhanh mà đẹp, hoa văn phong phú — từ hoa văn truyền thống đến mẫu mã hiện đại theo đơn đặt hàng. Ngoài chiếu, làng nghề còn sản xuất thảm cói, chiếu trúc, túi cói, hộp đựng đồ — những sản phẩm thân thiện môi trường được thị trường quốc tế ưa chuộng. Mỗi sản phẩm đều qua khâu kiểm tra chất lượng nghiêm ngặt trước khi xuất xưởng.
Giá trị văn hóa
Nga Sơn là minh chứng cho mô hình phát triển làng nghề bền vững: gắn nghề thủ công với vùng nguyên liệu, tạo việc làm tại chỗ, giữ chân lao động nông thôn. Cây cói và chiếc chiếu đã trở thành biểu tượng văn hóa của vùng đất này — đi vào ca dao, tục ngữ và nếp sống người dân. Ngày nay, các sản phẩm cói Nga Sơn với nhãn “thân thiện môi trường” đang chinh phục thị trường quốc tế, mở ra tương lai tươi sáng cho làng nghề hơn 200 năm tuổi.