Thuộc tỉnh Khánh Hòa (vùng đất Ninh Thuận xưa), làng Mỹ Nghiệp là trung tâm dệt thổ cẩm lớn nhất của đồng bào Chăm với tuổi nghề hơn 300 năm. Trên những khung dệt gỗ đơn sơ, các cô gái Chăm đã dệt nên những tấm thổ cẩm rực rỡ hoa văn — mỗi họa tiết đều kể câu chuyện về vũ trụ quan, tín ngưỡng và đời sống của dân tộc Chăm.
Làng dệt của người Chăm
Nghề dệt ở Mỹ Nghiệp có lịch sử hơn 300 năm, do phụ nữ Chăm truyền dạy từ mẹ sang con qua nhiều thế hệ. Trong xã hội Chăm xưa, dệt vải là thước đo sự khéo léo của người phụ nữ: cô gái Chăm nào cũng phải biết dệt trước khi về nhà chồng. Thổ cẩm Mỹ Nghiệp từng chỉ phục vụ nhu cầu trong cộng đồng — may trang phục lễ hội, khăn đội đầu, vải cúng tế. Từ cuối thế kỷ 20, khi du lịch phát triển, thổ cẩm Mỹ Nghiệp bước ra thị trường rộng lớn, trở thành một trong những sản phẩm văn hóa Chăm được biết đến nhiều nhất. Làng nghề hiện có hợp tác xã dệt thổ cẩm, tạo việc làm ổn định cho hàng trăm phụ nữ Chăm.
Kỹ thuật dệt hoa văn
Dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp hoàn toàn thủ công trên khung dệt đứng truyền thống. Sợi được nhuộm bằng màu tự nhiên: củ nâu, lá chàm, vỏ cây, nghệ — cho các gam màu đỏ, đen, vàng đặc trưng của văn hóa Chăm. Kỹ thuật dệt hoa văn là điểm tinh túy: người thợ dùng phương pháp dệt nổi, luồn sợi màu theo mẫu hoa văn đã định sẵn trong trí nhớ — không cần vẽ mẫu giấy. Các họa tiết quen thuộc gồm hình tháp Chăm, hoa văn hình học, sóng nước, mặt trời — mỗi họa tiết mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Một tấm thổ cẩm khổ lớn với hoa văn phức tạp có thể mất cả tháng để hoàn thành, đòi hỏi sự tập trung cao độ và trí nhớ tốt.
Giá trị văn hóa
Thổ cẩm Mỹ Nghiệp là “cuốn sử” bằng vải của dân tộc Chăm: mỗi hoa văn đều lưu giữ ký ức về vương quốc Champa, về tín ngưỡng thờ thần linh, về khát vọng cuộc sống ấm no. Ngày nay, thổ cẩm Mỹ Nghiệp không chỉ là hàng lưu niệm mà đã bước vào thời trang: các nhà thiết kế ứng dụng vào áo dài, túi xách, phụ kiện hiện đại. Làng nghề còn là điểm du lịch văn hóa hấp dẫn, nơi du khách được xem nghệ nhân dệt, tìm hiểu đời sống người Chăm và mang về những sản phẩm đậm đà bản sắc.