Thuộc thành phố Hồ Chí Minh (vùng đất Thuận An, Bình Dương xưa), làng gốm Lái Thiêu nằm yên bình bên dòng sông Sài Gòn với tuổi nghề hơn 150 năm. Từ những lò gốm thủ công ven sông, Lái Thiêu đã vươn mình thành một trong những trung tâm gốm sứ mỹ nghệ lớn nhất Nam Bộ, sản phẩm có mặt ở nhiều thị trường quốc tế.
Lịch sử bên sông Sài Gòn
Nghề gốm ở Lái Thiêu hình thành vào cuối thế kỷ 19, khi những người thợ gốm từ miền Trung và miền Bắc di cư vào Nam, chọn vùng đất ven sông Sài Gòn giàu đất sét để lập nghiệp. Đầu thế kỷ 20, gốm Lái Thiêu phát triển mạnh nhờ nhu cầu của Sài Gòn – Chợ Lớn phồn hoa: từ đồ gia dụng đến đồ thờ, đồ trang trí. Sau năm 1975, nhiều cơ sở gốm được củng cố thành các hợp tác xã, xí nghiệp, đưa gốm Lái Thiêu thành thương hiệu xuất khẩu có tiếng. Trải qua các giai đoạn chuyển đổi, làng nghề ngày nay tập trung vào dòng gốm mỹ nghệ cao cấp với mẫu mã hiện đại, vừa giữ kỹ thuật truyền thống vừa ứng dụng công nghệ mới trong nung và trang trí.
Kỹ thuật men màu Nam Bộ
Gốm Lái Thiêu nổi tiếng với kỹ thuật men màu phong phú: men xanh ngọc, men vàng đất, men hỏa biến loang màu tự nhiên. Đất sét được xử lý công nghiệp kết hợp thủ công, tạo hình bằng bàn xoay, đổ khuôn thạch cao hoặc nặn tay tùy dòng sản phẩm. Khâu trang trí là thế mạnh: thợ vẽ tay lành nghề thể hiện các đề tài hoa lá, phong cảnh Nam Bộ, hoặc đắp nổi, khắc chìm tạo chiều sâu. Sản phẩm được nung hai lần — nung mộc rồi nung men — ở nhiệt độ 1.200–1.280°C trong lò gas hoặc lò tuynel hiện đại, cho chất lượng ổn định, màu men chuẩn xác. Sự kết hợp giữa bàn tay nghệ nhân và công nghệ nung hiện đại giúp gốm Lái Thiêu đáp ứng được những đơn hàng xuất khẩu khắt khe.
Giá trị văn hóa
Gốm Lái Thiêu là minh chứng cho khả năng thích ứng của nghề thủ công truyền thống: từ lò đất ven sông đến xưởng sản xuất hiện đại, từ chợ quê đến thị trường quốc tế. Làng nghề tạo việc làm cho hàng nghìn lao động, nhiều người là thế hệ thứ ba, thứ tư trong gia đình làm gốm. Với du khách, Lái Thiêu là điểm đến để thấy một làng nghề Nam Bộ năng động, nơi truyền thống và hiện đại hòa quyện trong từng sản phẩm gốm.