Nằm yên bình bên dòng sông Ô Lâu, thuộc thành phố Huế, Phước Tích là ngôi làng cổ hơn 500 năm tuổi nổi tiếng với nghề gốm mộc truyền thống. Không chỉ có gốm, Phước Tích còn là một trong những làng cổ đẹp nhất miền Trung với hệ thống nhà rường, đình chùa, miếu mạo cổ kính — nơi nghề gốm và kiến trúc làng quê hòa quyện thành một di sản văn hóa độc đáo.
Làng cổ bên sông Ô Lâu
Làng Phước Tích được thành lập từ thế kỷ 15 dưới thời Lê, khi đoàn người từ Thanh – Nghệ vào khai phá vùng đất ven sông Ô Lâu. Nghề gốm hình thành sớm nhờ nguồn đất sét tốt, chuyên sản xuất đồ gia dụng mộc phục vụ dân trong vùng: om, niêu, chậu, vại. Thời Nguyễn, gốm Phước Tích cung cấp cho cả kinh thành Huế. Trải qua chiến tranh, làng nghề có lúc tưởng chừng biến mất, nhưng những năm gần đây được hồi sinh nhờ chương trình bảo tồn làng cổ gắn với phát triển du lịch. Năm 2009, Phước Tích được công nhận là Di tích quốc gia — ngôi làng cổ thứ hai ở Việt Nam được xếp hạng sau Đường Lâm, trong đó nghề gốm là một phần quan trọng của giá trị di sản.
Kỹ thuật gốm mộc
Gốm Phước Tích là gốm mộc không tráng men, làm từ đất sét nâu khai thác tại địa phương. Người thợ nặn tay trên bàn xoay đơn giản, tạo nên những chiếc om, niêu, chậu với dáng vẻ mộc mạc, thành dày chắc chắn. Sau khi phơi khô, gốm được nung trong lò bầu đốt củi ở nhiệt độ vừa phải; màu nâu đỏ tự nhiên của đất sau nung chính là vẻ đẹp của sản phẩm. Kỹ thuật nung gốm mộc đòi hỏi kinh nghiệm để gốm chín đều, không nứt vỡ mà vẫn giữ được độ xốp cần thiết — đặc tính giúp nồi đất Phước Tích nấu ăn ngon, giữ nhiệt tốt. Các công đoạn đều làm thủ công, không dùng máy móc hiện đại, giữ nguyên phương thức của cha ông.
Giá trị văn hóa
Giá trị lớn nhất của Phước Tích là sự nguyên vẹn của một làng quê Việt cổ: nhà rường hàng trăm năm tuổi, cây thị cổ thụ, bến sông, lò gốm — tất cả tạo nên không gian di sản sống động. Nghề gốm ở đây không tách rời đời sống làng: mỗi gia đình làm gốm cũng là một “bảo tàng” lưu giữ nếp sống xưa. Du khách đến Phước Tích được trải nghiệm nặn gốm, thăm nhà cổ, nghe ca Huế trên sông Ô Lâu — một hành trình văn hóa đặc sắc của cố đô.