Nằm yên bình bên dòng sông Thu Bồn, thuộc thành phố Đà Nẵng (vùng đất Hội An xưa), làng gốm Thanh Hà đã giữ lửa nghề suốt hơn 500 năm. Không men bóng, không màu mè, gốm Thanh Hà đẹp bằng chất mộc nguyên sơ của đất nung — và chính vẻ đẹp ấy đã khiến nơi đây trở thành một trong những điểm đến văn hóa được yêu thích nhất của du khách khi đến phố cổ.
Lịch sử từ thời Champa
Nghề gốm ở Thanh Hà có nguồn gốc từ thời Champa, khoảng thế kỷ 16, khi cư dân bản địa đã biết nung đất làm đồ dùng. Đến thời các chúa Nguyễn, làng nghề phát triển mạnh nhờ thương cảng Hội An sầm uất: gốm Thanh Hà vừa phục vụ dân địa phương vừa theo thuyền buôn đi các vùng. Trải qua thời gian, dù thương cảng suy tàn, người Thanh Hà vẫn bám nghề, chuyển hướng sang đồ gốm trang trí và mỹ nghệ. Năm 2019, nghề gốm Thanh Hà được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia — sự ghi nhận xứng đáng cho nửa thiên niên kỷ gìn giữ. Ngày nay, làng nghề kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm: du khách được tự tay nặn gốm, tham quan lò cổ và nghe nghệ nhân kể chuyện nghề.
Kỹ thuật nung gốm mộc
Gốm Thanh Hà làm từ đất sét nâu đỏ khai thác tại chỗ, qua các công đoạn ngâm, lọc, nhào đến khi dẻo mịn. Người thợ tạo hình hoàn toàn thủ công trên bàn xoay đạp chân — kỹ thuật cổ truyền đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa tay và chân. Điểm đặc biệt là gốm Thanh Hà thường để mộc, không tráng men: sau khi tạo hình và trang trí hoa văn đơn giản bằng cách khắc, đắp nổi, sản phẩm được phơi khô rồi nung trong lò củi ở nhiệt độ khoảng 800–1.000°C. Màu đỏ nâu tự nhiên của đất sau nung chính là “lớp áo” đẹp nhất của gốm Thanh Hà. Người thợ phải canh lửa khéo để gốm chín đều, không nứt vỡ; kinh nghiệm truyền đời giúp họ nhận biết độ chín qua màu lửa và mùi khói.
Giá trị văn hóa
Gốm Thanh Hà là cầu nối sống động giữa quá khứ thương cảng Hội An và hiện tại: mỗi sản phẩm mộc mạc đều kể câu chuyện về bàn tay người thợ và triết lý sống hài hòa với thiên nhiên của cư dân ven sông. Mô hình “làng nghề – bảo tàng sống” ở Thanh Hà được đánh giá là điển hình thành công trong bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Du khách đến đây không chỉ mua gốm mà còn mang về trải nghiệm tự tay làm gốm, góp phần lan tỏa giá trị của nghề thủ công truyền thống Việt Nam ra thế giới.