Thuộc thành phố Đà Nẵng (vùng đất Duy Xuyên, Quảng Nam xưa), làng lụa Mã Châu nép mình bên dòng sông Thu Bồn với tuổi nghề hơn 300 năm. Từng là nơi cung cấp lụa cho thương cảng Hội An sầm uất, Mã Châu nay là một trong số ít làng nghề còn giữ được kỹ thuật dệt lụa tơ tằm thủ công nguyên bản của miền Trung.
Lịch sử làng lụa
Nghề dệt lụa ở Mã Châu hình thành từ khoảng thế kỷ 17–18, khi cư dân ven sông Thu Bồn học được kỹ thuật trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ từ các vùng phía Bắc. Nhờ gần thương cảng Hội An, lụa Mã Châu theo thuyền buôn đi khắp nơi, được thương nhân Nhật Bản, Trung Hoa ưa chuộng. Thời kỳ hưng thịnh, cả làng rộn tiếng thoi đưa, mỗi gia đình đều có khung cửi. Trải qua chiến tranh và sự cạnh tranh của vải công nghiệp, làng nghề có lúc chỉ còn vài hộ bám nghề. Những năm gần đây, nhờ du lịch Hội An phát triển và xu hướng dùng lụa tự nhiên, Mã Châu hồi sinh: các hợp tác xã dệt lụa được thành lập, sản phẩm lụa Mã Châu trở lại thị trường với thương hiệu được bảo hộ.
Kỹ thuật dệt tơ tằm
Quy trình dệt lụa Mã Châu là chuỗi công đoạn hoàn toàn thủ công: trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, nhuộm màu, dệt vải. Tằm được nuôi bằng lá dâu tươi, kén tằm óng được ươm thành sợi tơ mảnh. Sợi tơ sau đó được nhuộm bằng màu tự nhiên — củ nâu, lá chàm, vỏ cây — cho màu sắc trầm ấm, bền màu. Khâu dệt trên khung cửi gỗ truyền thống đòi hỏi đôi tay khéo léo và sự kiên nhẫn: mỗi tấm lụa khổ hẹp phải dệt trong nhiều ngày, mật độ sợi dày tạo độ óng mượt đặc trưng. Người thợ Mã Châu còn nổi tiếng với kỹ thuật dệt hoa văn chìm tinh tế, mỗi họa tiết đều được tính toán tỉ mỉ từ khâu mắc sợi.
Giá trị văn hóa
Lụa Mã Châu là di sản của thời kỳ thương cảng Hội An rực rỡ, gắn với hình ảnh tà áo dài Việt Nam tha thướt. Trong thời đại fast fashion, những tấm lụa tơ tằm dệt tay với màu nhuộm tự nhiên của Mã Châu trở thành lựa chọn của người yêu giá trị bền vững. Làng nghề hiện kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm: du khách được xem nuôi tằm, ươm tơ, thử dệt vải — một hành trình khám phá nghề truyền thống đầy thú vị bên dòng Thu Bồn.