Thuộc huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội, Hạ Thái là làng nghề sơn mài truyền thống với tuổi nghề hơn 200 năm. Từ chất liệu sơn ta — nhựa cây sơn thiên nhiên — người thợ Hạ Thái tạo nên những tác phẩm sơn mài với vẻ đẹp sâu thẳm, óng ánh: tranh, hộp, khay, đồ trang trí mang đậm hồn Việt.
Làng nghề đất Thường Tín
Nghề sơn ở Hạ Thái hình thành từ đầu thế kỷ 19, ban đầu là nghề sơn son thếp vàng cho đồ thờ, hoành phi, câu đối. Đến đầu thế kỷ 20, khi Trường Mỹ thuật Đông Dương ra đời, các họa sĩ đã kết hợp kỹ thuật sơn ta truyền thống với hội họa hiện đại — tạo nên dòng tranh sơn mài Việt Nam nổi tiếng thế giới. Người thợ Hạ Thái nhanh chóng tiếp thu, làng nghề chuyển hướng sang sản xuất tranh và đồ sơn mài mỹ thuật. Thời kỳ hưng thịnh, sản phẩm Hạ Thái xuất khẩu sang nhiều nước, được đánh giá cao về chất lượng. Ngày nay, Hạ Thái vẫn là một trong những trung tâm sơn mài lớn nhất cả nước.
Kỹ thuật sơn ta truyền thống
Sơn mài Hạ Thái làm từ sơn ta — nhựa cây sơn khai thác thủ công, qua xử lý mới dùng được. Quy trình gồm nhiều công đoạn: làm vóc (tạo cốt bằng gỗ hoặc tre), bả, sơn lót nhiều lớp, mỗi lớp sơn phải phơi khô trong điều kiện độ ẩm thích hợp rồi mài nhẵn — lặp đi lặp lại hàng chục lần. Sau đó là khâu trang trí: vẽ, cẩn trứng, cẩn xà cừ, dát vàng bạc tạo hoa văn; rồi phủ sơn trong, mài, đánh bóng để lộ vẻ đẹp sâu thẳm. Một tác phẩm sơn mài đẹp mất hàng tháng để hoàn thành; càng nhiều lớp sơn, màu càng sâu, càng bền — có thể giữ được hàng trăm năm. Chính sự công phu ấy tạo nên giá trị của sơn mài truyền thống.
Giá trị văn hóa
Sơn mài là một trong những chất liệu nghệ thuật độc đáo nhất của Việt Nam, được thế giới công nhận: tranh sơn mài Việt Nam có mặt trong nhiều bảo tàng danh tiếng. Hạ Thái là cái nôi giữ gìn kỹ thuật sơn ta truyền thống — thứ chất liệu thiên nhiên mà sơn công nghiệp không thể thay thế. Làng nghề không chỉ sản xuất mà còn đào tạo thế hệ thợ trẻ, góp phần đưa nghệ thuật sơn mài Việt Nam vươn xa hơn nữa trên bản đồ nghệ thuật thế giới.