Thuộc thành phố Hồ Chí Minh (vùng đất Thủ Dầu Một, Bình Dương xưa), Tương Bình Hiệp là làng nghề sơn mài nổi tiếng Nam Bộ với tuổi nghề hơn 100 năm. Khác với phong cách trầm mặc của sơn mài Bắc Bộ, sơn mài Tương Bình Hiệp mang vẻ đẹp rực rỡ, hiện đại — phản ánh tính cách phóng khoáng của con người phương Nam.
Làng nghề đất Thủ Dầu Một
Nghề sơn mài ở Tương Bình Hiệp hình thành từ đầu thế kỷ 20, khi một số thợ sơn từ miền Bắc vào Nam lập nghiệp. Họ mang theo kỹ thuật sơn ta truyền thống, kết hợp với óc sáng tạo và thị hiếu Nam Bộ để tạo nên phong cách riêng. Thời kỳ hưng thịnh những năm 1960–1970, sơn mài Tương Bình Hiệp nổi tiếng khắp miền Nam, sản phẩm được ưa chuộng làm quà tặng, đồ trang trí. Sau năm 1975, làng nghề tiếp tục phát triển, nhiều cơ sở mở rộng sản xuất, đưa sơn mài Tương Bình Hiệp xuất khẩu sang thị trường quốc tế. Ngày nay, đây vẫn là trung tâm sơn mài lớn nhất Nam Bộ.
Phong cách sơn mài Nam Bộ
Sơn mài Tương Bình Hiệp kế thừa kỹ thuật sơn ta truyền thống: làm vóc, bả, sơn lót nhiều lớp, mài, trang trí, đánh bóng. Điểm khác biệt là phong cách trang trí: màu sắc rực rỡ hơn, đề tài phong phú hơn — từ phong cảnh Nam Bộ, hoa sen đến họa tiết hiện đại, trừu tượng. Người thợ nơi đây mạnh dạn thử nghiệm: kết hợp sơn mài với gốm, với kim loại; ứng dụng kỹ thuật mới mà vẫn giữ chất liệu sơn ta. Mỗi sản phẩm đều qua hàng chục công đoạn thủ công, đảm bảo độ bền và vẻ đẹp đặc trưng của sơn mài truyền thống.
Giá trị văn hóa
Sơn mài Tương Bình Hiệp đại diện cho sức sống của nghề thủ công Nam Bộ: dám đổi mới mà không đánh mất gốc rễ. Sản phẩm nơi đây vừa mang tính nghệ thuật vừa có tính ứng dụng cao — từ tranh treo tường đến quà tặng doanh nghiệp. Làng nghề tạo việc làm cho hàng nghìn lao động, nhiều nghệ nhân trẻ tiếp nối với phong cách sáng tạo riêng. Với du khách, Tương Bình Hiệp là điểm đến để khám phá một diện mạo khác của nghệ thuật sơn mài Việt Nam: rực rỡ, hiện đại và đầy sức sống.