Thuộc huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội, Sơn Đồng là làng nghề tạc tượng nổi tiếng với tuổi nghề hơn 300 năm. Nơi đây chuyên tạc tượng Phật, tượng thánh và đồ thờ sơn son thếp vàng — những pho tượng từ Sơn Đồng hiện diện trong hàng nghìn ngôi chùa, đình, đền khắp cả nước.
Làng nghề đất Hoài Đức
Nghề tạc tượng ở Sơn Đồng hình thành từ khoảng thế kỷ 17–18, gắn liền với sự phát triển của Phật giáo và tín ngưỡng dân gian. Người Sơn Đồng nổi tiếng với đôi tay tài hoa: từ khối gỗ vô tri, họ tạo nên những pho tượng có hồn, thể hiện được thần thái từ bi của Phật, uy nghi của thánh. Nhiều nghệ nhân Sơn Đồng từng được mời tạc tượng cho các ngôi chùa lớn, đình cổ. Trải qua thời gian, làng nghề không ngừng phát triển: bên cạnh tượng thờ truyền thống, thợ Sơn Đồng còn tạc tượng chân dung, tượng mỹ thuật đáp ứng nhu cầu đa dạng. Nhiều nghệ nhân được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, Nghệ nhân Nhân dân.
Từ khối gỗ đến pho tượng
Tạc tượng Sơn Đồng là quy trình công phu gồm nhiều công đoạn: chọn gỗ (mít, dổi — loại gỗ nhẹ, ít cong vênh, dễ tạc), tạo dáng thô bằng rìu, đục; tạc chi tiết khuôn mặt, tay chân với sự tỉ mỉ tuyệt đối — vì “hồn” của pho tượng nằm ở ánh mắt, nụ cười. Sau khi tạc xong, tượng được sơn son thếp vàng theo kỹ thuật cổ truyền: bả, sơn nhiều lớp, dán vàng lá — tạo nên vẻ uy nghi, rực rỡ. Người thợ tạc tượng không chỉ cần tay nghề mà còn phải am hiểu Phật pháp, tín ngưỡng để thể hiện đúng thần thái từng vị Phật, vị thánh. Một pho tượng lớn có thể mất nhiều tháng với sự tham gia của nhiều nghệ nhân.
Giá trị văn hóa
Tượng Sơn Đồng là cầu nối giữa nghệ thuật và tâm linh: mỗi pho tượng không chỉ đẹp về hình thức mà còn truyền tải được sự thanh tịnh, từ bi của đạo Phật. Làng nghề góp phần quan trọng vào việc bảo tồn, phát huy nghệ thuật tạc tượng truyền thống Việt Nam — một trong những đỉnh cao của mỹ thuật dân gian. Với du khách, Sơn Đồng là điểm đến để chiêm ngưỡng tài hoa của nghệ nhân và tìm hiểu về văn hóa tâm linh Việt Nam.