Trên những bản làng tỉnh Sơn La, xôi ngũ sắc là món ăn truyền thống của đồng bào các dân tộc Tây Bắc với tuổi đời hơn 300 năm. Năm màu sắc rực rỡ — trắng, đỏ, tím, vàng, xanh — tượng trưng cho ngũ hành, cho ước vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Món xôi của lễ hội
Xôi ngũ sắc gắn với đời sống đồng bào Tây Bắc từ hơn 300 năm nay: trong các dịp lễ hội, cưới hỏi, món xôi nhiều màu là lễ vật không thể thiếu dâng lên tổ tiên, thần linh. Mỗi màu sắc đều có ý nghĩa: màu đỏ tượng trưng cho khát vọng, màu vàng cho sự ấm no... Ngày nay, xôi ngũ sắc là món ăn đặc sản trong các lễ hội du lịch, được du khách yêu thích.
Bí quyết nhuộm màu tự nhiên
Xôi ngũ sắc đồ từ nếp nương ngon, ngâm với nước màu tự nhiên: gấc cho màu đỏ, lá cẩm cho màu tím, nghệ cho màu vàng, lá dứa cho màu xanh; đồ chín từng màu riêng. Bí quyết là màu tự nhiên và đồ đúng cách — xôi ngon phải dẻo, thơm, màu đẹp. Mỗi mẻ xôi đều được đồ tỉ mỉ.
Giá trị văn hóa
Xôi ngũ sắc là biểu tượng văn hóa ẩm thực Tây Bắc: món ăn rực rỡ như chính đời sống, tâm hồn của đồng bào vùng cao. Nghề đồ xôi không chỉ tạo sinh kế mà còn giữ gìn nét đẹp văn hóa trong ẩm thực. Ngày nay, xôi ngũ sắc là món ăn đặc trưng trong du lịch Tây Bắc.
Để giữ được hương vị truyền thống giữa thời đại công nghiệp, những người thợ ở Sơn La vẫn kiên trì với phương pháp thủ công cha ông truyền lại, từ khâu chọn nguyên liệu đến chế biến. Nhiều gia đình đã truyền nghề qua ba, bốn thế hệ, coi đó không chỉ là sinh kế mà còn là trách nhiệm giữ gìn di sản ẩm thực quê hương. Chính sự tận tâm ấy giúp Xôi ngũ sắc Tây Bắc đứng vững trước sự cạnh tranh của hàng công nghiệp, tiếp tục là niềm tự hào của Sơn La.