Chùa Keo, tên chữ là Thần Quang tự, nằm ở xã Duy Nhất (Vũ Thư, Hưng Yên) — vùng đất Thái Bình cũ — được mệnh danh là ngôi chùa gỗ lim đẹp nhất Việt Nam với kiến trúc “dựng đứng bằng mộng” độc đáo không dùng đinh. Hằng năm, lễ hội chùa Keo được tổ chức hai lần: hội xuân vào ngày 4 tháng Giêng và hội thu vào ngày 13–15 tháng 9 âm lịch (chính hội), tưởng nhớ Thiền sư Không Lộ, thu hút hàng vạn du khách về dự hội.
Thiền sư Không Lộ và ngôi chùa nghìn năm
Thiền sư Không Lộ (1016–1094) là vị cao tăng nổi tiếng thời Lý, có công lớn trong việc chữa bệnh cho vua Lý Thánh Tông và được phong làm Quốc sư. Tương truyền, chùa Keo ban đầu được xây dựng từ thời Lê, sau bị lũ cuốn trôi và được dựng lại vào năm 1632 với kiến trúc gỗ lim tinh xảo còn nguyên vẹn đến ngày nay. Chùa có 128 gian với 157 gian nhà lớn nhỏ, gác chuông ba tầng cao 11 mét được coi là kiệt tác kiến trúc gỗ Việt Nam. Đặc biệt, nhục thân của Thiền sư Không Lộ được tẩm ướp, thờ phụng tại chùa như một bảo vật tâm linh vô giá.
Hội thu — ngày giỗ Thánh
Hội thu chùa Keo (13–15/9) là dịp giỗ Thiền sư Không Lộ, được tổ chức long trọng hơn hội xuân. Lễ rước kiệu Thánh với đoàn rước dài hàng trăm mét, cờ lọng rực rỡ đi quanh làng trong tiếng trống chiêng vang dội. Các nghi thức tế lễ, dâng hương được cử hành trang nghiêm với sự tham gia của các cụ cao niên và đông đảo nhân dân. Người dân thành kính tưởng nhớ công đức của vị thánh đã có công với quê hương, đất nước, cầu mong ngài phù hộ cho làng xóm bình yên, con cháu đỗ đạt.
Ngày hội của quê lúa Thái Bình
Phần hội của lễ hội chùa Keo sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian đặc sắc như thi bơi chải trên sông, đấu vật, kéo co, cờ người, chọi gà. Các làn điệu hát văn, hát chèo vang lên khắp sân chùa. Đặc biệt, hội thi nấu cơm, giã bánh giầy tái hiện nếp sống văn hóa của cư dân nông nghiệp đồng bằng Bắc Bộ. Lễ hội chùa Keo không chỉ là sinh hoạt tâm linh mà còn là ngày hội lớn của quê lúa, nơi người dân gặp gỡ, giao lưu sau những tháng ngày lao động vất vả, cùng nhau gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp.