Chùa Vĩnh Nghiêm, tên chữ là Chúc Thánh tự, nằm ở xã Trí Yên (Yên Dũng, Bắc Ninh) — vùng đất Bắc Giang cũ — là một trong những trung tâm quan trọng nhất của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, do chính Phật hoàng Trần Nhân Tông và các vị tổ sư sáng lập. Hằng năm, vào ngày 13 tháng 2 âm lịch, hội chùa Vĩnh Nghiêm được tổ chức để tưởng nhớ các vị tổ sư, thu hút đông đảo tăng ni, phật tử về dự lễ.
Trung tâm Trúc Lâm và kho mộc bản
Chùa Vĩnh Nghiêm được coi là “trường đại học Phật giáo” đầu tiên của Việt Nam, nơi đào tạo tăng tài cho thiền phái Trúc Lâm từ thời Trần. Điều đặc biệt nhất của chùa là kho mộc bản kinh Phật với hàng nghìn tấm ván khắc gỗ, lưu giữ các bộ kinh, luật, luận quý giá — di sản tư liệu Phật giáo có giá trị đặc biệt, được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới. Chùa còn lưu giữ nhiều pho tượng cổ, bia đá và kiến trúc độc đáo với tháp đá, cổng tam quan cổ kính, tạo nên quần thể di tích có giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật to lớn.
Tưởng nhớ các vị tổ sư
Lễ hội chùa Vĩnh Nghiêm là dịp để tăng ni, phật tử tưởng nhớ công đức của Phật hoàng Trần Nhân Tông, Thiền sư Pháp Loa, Huyền Quang — ba vị tổ sư của thiền phái Trúc Lâm — cùng các thế hệ cao tăng đã có công hoằng dương Phật pháp. Các nghi thức lễ Phật, dâng hương, tụng kinh, thuyết pháp được cử hành trang trọng. Không khí lễ hội trầm mặc, thanh tịnh, đúng với tinh thần thiền học — khác với sự náo nhiệt của nhiều lễ hội khác, hội chùa Vĩnh Nghiêm mang vẻ đẹp của sự tĩnh lặng, sâu lắng.
Di sản văn hóa Phật giáo
Về dự hội chùa Vĩnh Nghiêm, du khách không chỉ được tham dự các nghi lễ tâm linh mà còn có dịp tìm hiểu về lịch sử Phật giáo Việt Nam qua kho mộc bản, các hiện vật và kiến trúc cổ. Chùa Vĩnh Nghiêm là điểm đến quan trọng trong hành trình “về nguồn” của Phật giáo Trúc Lâm, kết nối với Yên Tử (Quảng Ninh) và Côn Sơn (Hải Phòng) — ba trung tâm lớn của thiền phái. Lễ hội góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa Phật giáo đặc sắc của dân tộc, giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống “hộ quốc an dân” của Phật giáo Việt Nam.