Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội) là kinh đô của nhà nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương (thế kỷ 3 trước Công nguyên), với hệ thống thành lũy hình ốc độc đáo lớn nhất Việt Nam thời bấy giờ. Hằng năm, vào ngày 5–6 tháng Giêng với chính hội ngày 6/1, lễ hội Cổ Loa được tổ chức để tưởng nhớ An Dương Vương, thu hút đông đảo nhân dân và du khách về với cội nguồn dựng nước của dân tộc.
An Dương Vương và nhà nước Âu Lạc
An Dương Vương tên thật là Thục Phán, sau khi thống nhất các bộ lạc đã lập nên nhà nước Âu Lạc, đóng đô tại Cổ Loa. Ông cho xây dựng thành Cổ Loa với ba vòng thành khép kín hình xoắn ốc — công trình quân sự vĩ đại thể hiện trình độ tổ chức và kỹ thuật xây dựng tiên tiến của người Việt cổ. Truyền thuyết về nỏ thần Kim Quy, về Mị Châu – Trọng Thủy gắn liền với Cổ Loa đã trở thành những câu chuyện bi hùng trong kho tàng văn hóa dân gian, nhắc nhở về bài học cảnh giác, giữ nước. Đền Thượng tại Cổ Loa là nơi thờ An Dương Vương, được nhân dân tôn kính qua hàng nghìn năm.
Nghi lễ tưởng nhớ vị vua dựng nước
Lễ hội Cổ Loa mở đầu bằng lễ rước kiệu An Dương Vương trang trọng từ đền Thượng đi quanh khu di tích, với đoàn rước gồm các cụ cao niên trong trang phục cổ truyền, cờ lọng rực rỡ. Các nghi thức tế lễ, dâng hương được cử hành theo đúng nghi lễ cung đình xưa. Người dân thành kính tưởng nhớ công lao dựng nước của An Dương Vương, cầu mong đất nước thái bình, thịnh vượng. Đặc biệt, lễ hội còn có các màn diễn xướng tái hiện truyền thuyết nỏ thần, chuyện Mị Châu – Trọng Thủy, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử dân tộc.
Di sản thành cổ và du lịch
Khu di tích Cổ Loa ngày nay là một trong những di tích quốc gia đặc biệt quan trọng, với hệ thống thành lũy, đền Thượng, am Mị Châu, giếng Ngọc và bảo tàng trưng bày hàng nghìn hiện vật khảo cổ quý giá như trống đồng, mũi tên đồng. Lễ hội Cổ Loa không chỉ là dịp tưởng nhớ quá khứ mà còn là cơ hội để quảng bá di sản, phát triển du lịch văn hóa. Về dự hội, du khách được sống lại không khí hào hùng của thời đại dựng nước, thêm tự hào về truyền thống lịch sử vẻ vang của dân tộc Việt Nam.