Đền Bà Triệu ở Triệu Lộc (Thanh Hóa) là nơi thờ Triệu Thị Trinh — nữ anh hùng dân tộc đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống ách đô hộ của nhà Đông Ngô vào năm 248. Hằng năm, từ ngày 21 đến 23 tháng 2 âm lịch, lễ hội đền Bà Triệu được tổ chức long trọng để tưởng nhớ vị nữ tướng anh hùng với câu nói bất hủ: “Tôi chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ không chịu khom lưng làm tì thiếp cho người”.
Nữ anh hùng chống Đông Ngô
Triệu Thị Trinh sinh năm 226 ở vùng núi Quan Yên (nay thuộc Yên Định, Thanh Hóa). Khi đất nước bị giặc Đông Ngô đô hộ, nhân dân sống trong cảnh lầm than, bà cùng anh trai Triệu Quốc Đạt đã tập hợp nghĩa quân, dấy binh khởi nghĩa. Sau khi anh trai mất, bà được tôn làm chủ tướng, lập căn cứ tại núi Tùng, lãnh đạo nghĩa quân đánh nhiều trận thắng lợi, làm chấn động Giao Châu. Cuộc khởi nghĩa tuy thất bại nhưng tinh thần bất khuất của Bà Triệu mãi mãi là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam.
Lễ hội đậm bản sắc xứ Thanh
Lễ hội đền Bà Triệu được tổ chức với quy mô lớn theo quy trình khép kín Đền – Lăng – Đình. Các nghi thức gồm lễ mộc dục (tắm tượng), rước kiệu, tế nữ quan, tế Phụng Nghinh, rước bóng được thực hiện trang trọng. Đặc biệt, trò diễn “Ngô – Triệu giao quân” tái hiện lại những trận đánh oai hùng của nghĩa quân Bà Triệu. Các hoạt động như hát chầu văn, đấu vật, leo dây, thổi cơm thi, đánh cờ tướng tạo nên không khí lễ hội tưng bừng, đậm đà bản sắc xứ Thanh.
Di sản văn hóa quốc gia
Năm 2022, lễ hội đền Bà Triệu đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định những giá trị lịch sử, văn hóa to lớn của lễ hội. Lễ hội không chỉ là dịp để tưởng nhớ, tri ân nữ anh hùng dân tộc mà còn là cơ hội để tôn vinh hình ảnh người phụ nữ Việt Nam anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang. Du khách về dự hội còn được thăm lăng mộ Bà Triệu trên núi Tùng, đền Đệ Tứ và khám phá vùng đất Triệu Lộc giàu truyền thống lịch sử, văn hóa.