Lễ hội Hết Chá là lễ hội truyền thống độc đáo của đồng bào Thái ở Mộc Châu (Sơn La), gắn với các thầy mo — những người có vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của cộng đồng. Hằng năm, vào tháng 3 dương lịch, lễ hội được tổ chức để tạ ơn các thầy mo, cầu mong mưa thuận gió hòa, bản mường bình yên, thu hút đông đảo đồng bào Thái và du khách về dự hội.
Thầy mo trong văn hóa Thái
Trong xã hội truyền thống của người Thái, thầy mo là người am hiểu phong tục, tập quán, là cầu nối giữa con người với thần linh, có vai trò chữa bệnh, cúng lễ, xem ngày tốt xấu cho cộng đồng. Lễ hội Hết Chá là dịp để các thầy mo và học trò tề tựu, tạ ơn tổ nghề, ôn lại những bài cúng, bài thuốc cổ truyền. Đây cũng là dịp để các thầy mo truyền dạy kiến thức cho thế hệ kế cận, đảm bảo sự kế thừa những tri thức dân gian quý báu của dân tộc Thái.
Nghi lễ tạ ơn độc đáo
Lễ hội Hết Chá diễn ra với các nghi thức cúng tế trang trọng do các thầy mo thực hiện. Mâm lễ với những sản vật của bản mường được dâng lên thần linh, tổ tiên. Các thầy mo trong trang phục truyền thống thực hiện những bài cúng, điệu múa cổ truyền với động tác uyển chuyển, bí ẩn. Người dân thành kính tham dự, cầu mong được thần linh phù hộ cho sức khỏe, mùa màng. Không khí lễ hội vừa linh thiêng vừa gần gũi, thể hiện đời sống tâm linh phong phú của đồng bào Thái.
Ngày hội văn hóa Thái
Phần hội của lễ hội Hết Chá tưng bừng với các điệu múa xòe uyển chuyển của các cô gái Thái trong trang phục thổ cẩm rực rỡ, tiếng chiêng, tiếng trống, tiếng khèn bè rộn ràng. Các trò chơi dân gian như ném còn, tó má lẹ, đi cà kheo thu hút đông đảo người tham gia. Ẩm thực Thái với cơm lam, pa pỉnh tộp (cá nướng), nậm pịa cũng là điểm nhấn của lễ hội. Du khách về dự hội được trải nghiệm văn hóa Thái đặc sắc giữa cao nguyên Mộc Châu thơ mộng với đồi chè, vườn mận, hoa cải trắng.