Phủ Dầy ở Kim Thái (Vụ Bản, Ninh Bình) — vùng đất Nam Định cũ — là trung tâm tín ngưỡng thờ Mẫu Liễu Hạnh lớn nhất Việt Nam, nơi được coi là “quê hương” của Thánh Mẫu. Hằng năm, từ ngày 1 đến 9 tháng 3 âm lịch, hội Phủ Dầy được tổ chức long trọng, đón hàng vạn tín đồ và du khách về hành hương, tưởng nhớ Mẫu Liễu Hạnh — một trong “tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam.
Thánh Mẫu Liễu Hạnh và Phủ Dầy
Tương truyền, Liễu Hạnh là tiên nữ giáng trần, hiển thánh tại Phủ Dầy, có nhiều phép lạ giúp dân. Bà được tôn làm Thánh Mẫu, đứng đầu hệ thống Tứ phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu. Quần thể Phủ Dầy gồm Phủ Tiên Hương, Phủ Vân Cát, Phủ Bóng (Đệ Tứ) với kiến trúc độc đáo, nhiều di vật quý giá. Phủ Dầy không chỉ là trung tâm tâm linh mà còn là “bảo tàng sống” của tín ngưỡng thờ Mẫu, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, nghệ thuật đặc sắc qua nhiều thế kỷ.
Lễ hội lớn nhất của tín ngưỡng thờ Mẫu
Hội Phủ Dầy là lễ hội lớn nhất trong hệ thống các lễ hội thờ Mẫu ở Việt Nam. Các nghi thức rước kiệu Mẫu, tế lễ được cử hành long trọng với đoàn rước dài hàng trăm mét. Đặc biệt, các thanh đồng thực hành nghi lễ hầu đồng với những giá hầu tái hiện các vị thánh trong Tứ phủ — những màn trình diễn nghệ thuật tâm linh đầy màu sắc. Người dân đến Phủ Dầy để cầu tài, cầu lộc, cầu duyên, cầu bình an cho gia đình. Không khí lễ hội vừa linh thiêng vừa náo nhiệt, thể hiện sức sống mãnh liệt của tín ngưỡng thờ Mẫu.
Di sản văn hóa phi vật thể
Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, và Phủ Dầy là trung tâm quan trọng nhất của di sản này. Lễ hội Phủ Dầy không chỉ là sinh hoạt tâm linh mà còn là không gian bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa như hát văn, hầu đồng, nghệ thuật trang trí, ẩm thực. Du khách về dự hội còn được thăm chợ Viềng — phiên chợ đặc biệt họp vào đêm mùng 7, rạng sáng mùng 8 tháng Giêng — và khám phá các di tích khác của vùng đất Nam Định xưa. Hội Phủ Dầy là niềm tự hào của văn hóa Việt Nam, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa tâm linh và nghệ thuật.