Đền Thượng nằm trên đỉnh núi Ba Vì ở độ cao hơn 1.200 mét là nơi thờ chính Tản Viên Sơn Thánh — vị thánh của núi rừng, đứng đầu “tứ bất tử” trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Hằng năm, vào ngày rằm tháng Giêng (15/1), lễ hội Tản Viên Sơn Thánh được tổ chức, thu hút hàng vạn du khách hành hương lên đỉnh núi thiêng để dâng hương tưởng nhớ Đức Thánh Tản.
Ngọn núi thiêng của xứ Đoài
Núi Ba Vì với ba đỉnh cao chót vót được coi là ngọn núi thiêng, “núi tổ” của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Tương truyền, đây là nơi Tản Viên Sơn Thánh tu hành, hiển thánh. Đền Thượng trên đỉnh núi với kiến trúc đơn sơ nhưng uy nghiêm, là điểm đến cuối cùng của hành trình hành hương đầy thử thách. Từ đền Thượng, du khách có thể ngắm nhìn toàn cảnh vùng đồng bằng Bắc Bộ, sông Hồng uốn lượn — khung cảnh hùng vĩ khiến mỗi người đều cảm nhận được sự linh thiêng của đất trời.
Hành trình lên đỉnh thiêng
Hành hương lên đền Thượng Ba Vì là hành trình đầy ý nghĩa: du khách vượt qua hàng nghìn bậc đá, qua rừng nguyên sinh với cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi, lên đến đỉnh núi trong mây. Mỗi bước chân là một lần thử thách lòng thành kính. Vào ngày rằm tháng Giêng, dòng người hành hương đông nghẹt từ sáng sớm, mang theo lễ vật thành kính dâng lên Đức Thánh Tản. Không khí trên đỉnh núi vừa linh thiêng vừa hùng vĩ, với mây mù bao phủ, tiếng chuông đền vang vọng giữa đại ngàn.
Tín ngưỡng thờ thánh của người Việt
Lễ hội Tản Viên Sơn Thánh là biểu hiện sinh động của tín ngưỡng thờ thánh — thờ những nhân vật có công với đất nước được tôn làm thánh. Tản Viên với công lao trị thủy, giúp dân được nhân dân tôn thờ qua hàng nghìn năm, trở thành biểu tượng cho khát vọng chinh phục thiên nhiên của người Việt. Lễ hội không chỉ là dịp tưởng nhớ vị thánh mà còn là nơi giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống uống nước nhớ nguồn, về tình yêu quê hương, đất nước. Giữa thiên nhiên hùng vĩ của núi Ba Vì, mỗi người đều cảm nhận được sự gắn bó máu thịt giữa con người với đất trời, với cội nguồn dân tộc.