Tết Đoan Ngọ vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm, còn gọi là Tết giết sâu bọ, là ngày lễ dân gian độc đáo của người Việt. Trong ngày này, các gia đình thực hiện nhiều phong tục đặc biệt như ăn rượu nếp, hoa quả đầu mùa để “giết sâu bọ” trong người, tắm lá mùi để trừ tà, cầu mong sức khỏe dồi dào, mùa màng bội thu.
Phong tục giết sâu bọ
Theo quan niệm dân gian, ngày 5/5 là thời điểm giao mùa, sâu bọ, bệnh tật dễ phát sinh. Vì vậy, người Việt có tục ăn những món có vị chua, cay, đắng như rượu nếp, mận, vải để “giết sâu bọ” trong cơ thể. Rượu nếp với men say nồng, vị ngọt đặc trưng là món ăn không thể thiếu. Trẻ em được bôi hồng hoàng (một loại thuốc đỏ) lên trán, đeo bùa để trừ tà. Những phong tục này thể hiện tri thức dân gian về sức khỏe, về sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên.
Nét đẹp văn hóa dân gian
Tết Đoan Ngọ còn gắn với nhiều phong tục đẹp như tắm lá mùi — dùng các loại lá thơm nấu nước tắm để làm sạch cơ thể, xua đuổi bệnh tật; hái thuốc — lên rừng hái các loại thảo dược vào đúng giờ Ngọ vì tin rằng lúc này dược tính mạnh nhất; treo ngải cứu, xương rồng trước cửa để trừ tà. Các gia đình làm mâm cỗ cúng tổ tiên với hoa quả đầu mùa như mận, vải, dưa hấu. Những phong tục này thể hiện đời sống tâm linh phong phú và tri thức bản địa quý báu của người Việt.
Giữ gìn truyền thống
Trong xã hội hiện đại, Tết Đoan Ngọ vẫn được nhiều gia đình duy trì như một nét đẹp văn hóa. Đây là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, cùng nhau thưởng thức những món ăn truyền thống, ôn lại những phong tục của cha ông. Các hoạt động như gói bánh tro, làm rượu nếp cũng được nhiều người quan tâm tìm hiểu. Tết Đoan Ngọ là minh chứng cho sự phong phú, đa dạng của văn hóa Việt Nam, nơi mỗi ngày lễ đều mang những ý nghĩa, những nét đẹp riêng, góp phần làm nên bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc.