Ái Liên, tên thật Lê Thị Ái Liên, sinh năm 1920 tại Hải Phòng (một số tư liệu ghi 1918), là một trong những nghệ sĩ cải lương hiếm hoi vừa thành danh trên sân khấu tuồng cổ vừa là ca sĩ tân nhạc tiên phong của Việt Nam. Với danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú (1984) rồi Nghệ sĩ nhân dân (1997), bà là cây cầu nối giữa cải lương và tân nhạc, giữa hai miền Nam — Bắc của nền nghệ thuật biểu diễn Việt Nam thế kỷ 20. Bà cũng là mẹ của ca sĩ Ái Vân — một trong những giọng ca hàng đầu của nhạc Việt.
"Hoa khôi đất Bắc" và đĩa nhựa Béka
Ngay từ cuối thập niên 1930, Ái Liên đã gây tiếng vang lớn khi cùng nghệ sĩ Kim Thoa thu 18 bài hát lên đĩa nhựa 78 vòng của hãng Béka — khoảng năm 1938. Những bản thu này không chỉ lưu giữ giọng ca ngọt ngào, trong trẻo của bà mà còn là chứng tích quý giá của thời kỳ đầu tân nhạc Việt Nam. Với nhan sắc và tài năng nổi bật, bà được khán giả mến mộ gọi là "Hoa khôi đất Bắc".
Cột trụ của cải lương miền Bắc
Sau năm 1954, Ái Liên trở thành diễn viên nòng cốt của sân khấu cải lương miền Bắc, gắn bó trọn đời với nghệ thuật nơi quê hương. Bà là một trong những nghệ sĩ đầu tiên của miền Bắc được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú năm 1984 và Nghệ sĩ nhân dân năm 1997 — sự ghi nhận xứng đáng cho cả một đời cống hiến.
Gia đình nghệ thuật ba thế hệ
Con gái của Ái Liên là ca sĩ Ái Vân — giọng ca "Triệu đóa hồng" nổi tiếng, cho thấy dòng máu nghệ thuật chảy mạnh trong gia đình bà. Nghệ sĩ Ái Liên qua đời ngày 31 tháng 7 năm 1991, hưởng thọ 71 tuổi. Hơn ba thập kỷ sau ngày bà ra đi, những bản thu đĩa nhựa năm xưa và hình ảnh người nghệ sĩ tài sắc vẹn toàn đất Bắc vẫn còn được các thế hệ khán giả trân trọng gìn giữ.