Ba Du, tên thật Phan Văn Hai, sinh năm 1904 tại Vĩnh Long, mất năm 1980, thọ 76 tuổi, được Nhà nước truy tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân trong đợt đầu tiên năm 1984. Ông là một trong những nghệ sĩ cải lương đa tài của thế hệ đầu: vừa là kép độc tài danh trên sân khấu, vừa là người có công gây dựng Đoàn cải lương Nam Bộ ở miền Bắc, vừa là nhà giáo dục sân khấu. Sinh ra trong một gia đình có trình độ học vấn cao và yêu thích âm nhạc dân tộc, ông được học nhiều về nhạc lý và âm nhạc tài tử từ nhỏ.
Chàng kép độc của Tái Đồng Ban
Với lòng đam mê ca hát, ngay từ khi còn đi học, Ba Du đã cùng các bạn lập thành ban hát Đồng Bào Nam, về sau đổi thành gánh cải lương Nam Đồng Ban, quy tụ các nghệ sĩ tài danh như Hai Giỏi, Năm Phỉ, Hai Binh, Mười Mùi. Gánh hát này sau đó đổi thành Tái Đồng Ban, với sự tham gia của Năm Châu, Phùng Há, Tám Mẹo, Tư Út, Hai Phụng, Ba Nhàn, Ba Liên, Từ Anh và Tư Chơi. Theo tác phẩm "Bảy gương mặt nghệ sĩ cải lương Nam bộ", Ba Du vào nghề khá sớm, đã có vai trong vở "Lục Vân Tiên" của soạn giả Trương Duy Toản vào năm 1920. Trước năm 1945, ông hát thường trực cho hai gánh Năm Châu và Phụng Hảo, chuyên trị các vai kép độc.
Vai Ngốc Tử vang danh Hà Nội
Năm 1936, Ba Du ra miền Bắc, theo đoàn cải lương Nam Thinh rồi về đoàn hát Quảng Lạc Ban. Vai Ngốc Tử trong vở "Ngốc Tử Đăng Khoa" đã đưa tên tuổi ông nổi tiếng tại Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc — một thành công hiếm hoi của nghệ sĩ cải lương Nam Bộ trên đất Bắc thời ấy. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, ông hoạt động ở vùng Đồng Tháp Mười, công tác tại Phòng Chính trị Bộ Tư lệnh Khu 8, có đóng góp lớn trong việc xây dựng đoàn nghệ thuật Cửu Long và đội cải lương thuộc Chi hội Văn nghệ Nam Bộ, vừa chiến đấu vừa phục vụ nghệ thuật khắp các chiến khu.
Người thầy ở miền Bắc
Sau Hiệp định Genève năm 1954, Ba Du tập kết ra Bắc, được phân công về đoàn cải lương của Tổng cục Chính trị, rồi trở thành thành viên nòng cốt gây dựng Đoàn cải lương Nam Bộ tại miền Bắc. Khoảng năm 1958, ông đảm nhiệm chức Phó Hiệu trưởng Trường Nghệ thuật ca kịch dân tộc (nay là Trường Đại học Sân khấu — Điện ảnh Hà Nội), đồng thời là thành viên Ban nghiên cứu nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ trực thuộc Bộ Văn hóa. Từ kép hát đến nhà giáo, Ba Du đã dành trọn đời mình cho sự nghiệp sân khấu dân tộc.