Cải lương chi bảo — đó là danh xưng mà khán giả và giới nghệ thuật dành tặng Bạch Tuyết, một trong những tượng đài lớn nhất của sân khấu cải lương Việt Nam. Sinh ngày 24 tháng 12 năm 1945 tại làng Khánh Bình, Châu Đốc (An Giang), tên thật Nguyễn Thị Bạch Tuyết, bà mồ côi mẹ từ năm 9 tuổi và sớm bộc lộ năng khiếu ca hát, ngâm thơ. Từ khi còn là cô bé, bà đã phải đi hát tân nhạc ở các nhà hàng, phòng trà để mưu sinh, rèn luyện một bản lĩnh sân khấu hiếm có trước khi chạm đến cải lương.
Cô gái 16 tuổi và vai diễn định mệnh
Bước ngoặt đến vào khoảng năm 1960, khi bà được soạn giả Điêu Huyền nhận làm con nuôi và cho gia nhập đoàn Kiên Giang. Năm 1961, trong một suất diễn vở Lá thắm chỉ hồng, cô đào chính vắng mặt bất ngờ và cô gái 16 tuổi Bạch Tuyết được đẩy lên thế vai lái đò Lệ Chi. Diễn xuất đầy cảm xúc của bà đã gây chấn động khán giả và mở ra con đường đào chính rộng lớn. Bà lần lượt về đoàn Thống Nhất, rồi cuối năm 1962 gia nhập đoàn Bạch Vân, liên tiếp gặt hái giải Thanh Tâm triển vọng (1963) và giải Thanh Tâm xuất sắc (1965) — một tốc độ thăng tiến hiếm có trong làng cải lương.
Những vai đào thương để đời
Điều làm nên tên tuổi Bạch Tuyết là khả năng hóa thân trọn vẹn vào những số phận phụ nữ đầy bi kịch và kiêu hãnh. Vai Cô Lựu trong Đời cô Lựu trở thành vai diễn để đời, được xem như thước đo của lớp đào thương. Bà còn để lại dấu ấn sâu đậm với Thúy Kiều trong Kim Vân Kiều, Dương Vân Nga trong Thái hậu Dương Vân Nga và Tần nương trong Tần nương thất. Giọng ca đặc trưng — vừa ngọt ngào vừa có độ vang nội lực — kết hợp với diễn xuất giàu cảm xúc khiến mỗi vai diễn của bà đều có chiều sâu tâm lý riêng, không lặp lại.
Từ nghệ sĩ đến nhà nghiên cứu
Không chỉ là nghệ sĩ biểu diễn, Bạch Tuyết còn là nhà nghiên cứu: bà là người Việt Nam đầu tiên nhận học vị Tiến sĩ Nghệ thuật Cải lương, đồng thời sáng tác lời vọng cổ cho tân nhạc dưới bút danh Nguyễn Thị Khánh An. Với danh hiệu NSƯT (1988) và NSND (2011), sau hơn 60 năm hoạt động, bà vẫn miệt mài làm mới cải lương, kết hợp với nghệ sĩ trẻ và đưa nghệ thuật truyền thống đến gần công chúng hiện đại — đúng như danh xưng bảo vật sống của sân khấu mà công chúng trao tặng.