Cô đào ngoại hạng — bốn chữ mà nghệ sĩ nhân dân Diệp Lang dành tặng Lệ Thủy đã trở thành danh xưng gắn liền với bà suốt hơn nửa thế kỷ. Sinh ngày 20 tháng 5 năm 1948 tại làng Đông Thành, huyện Bình Minh, Vĩnh Long, tên thật Dương Thị Lệ Thủy (về sau đổi thành Trần Thị Lệ Thủy), bà là chị cả trong một gia đình nông dân nghèo có tám chị em. Tuổi thơ cơ cực không ngăn được giọng ca trời phú: năm 10 tuổi, bà được nghệ sĩ Tư Long phát hiện khi ca vọng cổ ở xóm, rồi được gửi học bài bản với nhạc sĩ Tám Đen, bước những bước đầu tiên vào nghiệp cầm ca.
Từ cô bé nghèo đến đào chính Kim Chung
Lệ Thủy khởi nghiệp từ gánh Trâm Vàng ở Biên Hòa với việc ngâm thơ hậu trường và thế các vai kép con khi mới 13 tuổi. Sau đó bà về với đại bang Kim Chung của ông bầu Long — nơi có đến bảy đoàn hát — được soạn giả Ngọc Văn nhận làm con nuôi và viết riêng nhiều kịch bản đưa bà từ vai phụ lên vai chính. Năm 15 tuổi, bà đã là đào chính sáng giá của đoàn Kim Chung 3; năm 1964, ở tuổi 16, bà đoạt Huy chương Vàng triển vọng giải Thanh Tâm cùng đợt với nghệ sĩ Thanh Sang. Giới báo chí gọi bà là cô đào ngoại hạng, sở hữu giọng ca kim pha thổ độc đáo mà khán giả trìu mến ví như tiếng chuông ngân.
Giọng ca kim pha thổ và cặp bài trùng
Sức hút của Lệ Thủy nằm ở sự đa dạng hiếm có: từ Nguyệt đoan trang trong Tô Ánh Nguyệt, Kim Anh trong Đời cô Lựu, Mai Đình trong Hàn Mặc Tử, đến Bạch Thiên Hương trong Mùa xuân ngủ trong đêm và Bạch Thiên Nga trong Máu nhuộm sân chùa. Bà là đào thương bậc nhất nhưng không kén vai: khi soạn giả, đạo diễn cần, bà sẵn sàng nhận vai phụ và vẫn tỏa sáng. Đặc biệt, bà tạo thành cặp bài trùng ăn ý với kép Minh Vương — cặp tình nhân sân khấu được yêu mến qua hàng loạt vở diễn và các bản tân cổ giao duyên, được ghi nhận kỷ lục Guinness Việt Nam về đôi bạn diễn lâu năm.
Tượng đài sống của sân khấu vàng
Với danh hiệu NSƯT (1993) và NSND (2012), ở tuổi ngoài bảy mươi, Lệ Thủy vẫn tận hiến cho nghệ thuật: tích cực tham gia các chương trình thiện nguyện, sân khấu Sân khấu Vàng cùng Minh Vương và dìu dắt thế hệ trẻ. Phong cách bình dị, hiền hậu cùng giọng ca ấm áp đã biến bà thành một tượng đài sống — minh chứng rằng tài năng thật sự không bao giờ phai theo năm tháng.