Giang Châu

Nghệ sĩ cải lương · Sáng Đèn — Bách khoa văn hóa truyền thống Việt Nam

Nghệ danhGiang Châu
Tên thậtTrần Ngọc Châu
Năm sinh1952 (5/7/1952 – 8/5/2019)
Quê quánChợ Lách, Bến Tre (con nhà nông dân miền Tây)
Đoàn hát gắn bóCác đoàn Phước Châu, Hương Mùa Thu, Trâm Hoa Mai; đoàn cải lương Sài Gòn 1, Sài Gòn 2
Vai diễn tiêu biểuTrùm Sò (Ngao Sò Ốc Hến); Thừa (Tiếng hò sông Hậu); Con cò trắng, Hai chiều ly biệt, Tìm lại cuộc đời
Danh hiệuNSƯT (2007), NSND (truy tặng 2019); biệt danh Trùm Sò

Giang Châu là một trong những nghệ sĩ cải lương được khán giả miền Nam yêu mến nhất thập niên 1970–1980, với vai Trùm Sò trong vở Ngao Sò Ốc Hến trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ. Tên thật Trần Ngọc Châu, sinh ngày 5 tháng 7 năm 1952 tại Chợ Lách, Bến Tre trong một gia đình nông dân nghèo. Thuở nhỏ, ông chỉ biết chăn trâu, chăn bò, lội ruộng mần lúa. Năm 15–16 tuổi, ông đi làm tài công và được ông chủ tàu biết đờn dạy ca bài bản cải lương; giọng ca của ông được khen hay như danh ca Minh Cảnh.

Từ tài công đến kép hát

Trong một lần lên hát một bài vọng cổ giúp vui khi đội văn nghệ ở quê trình diễn, Giang Châu được nhận vào đội văn nghệ. Không lâu sau, ông trốn nhà theo gánh hát Phước Châu, lang bạt qua nhiều gánh hát nhỏ nhờ hơi ca dài trời phú. Năm 1968, ông được đầu quân vào đoàn cải lương đại bang Hương Mùa Thu, bắt đầu được phân vai phụ trong những vở tuồng nổi tiếng của đoàn như Gánh cỏ sông Hàn, Hai chiều ly biệt, Con cò trắng, Tiếng súng một giờ khuya. Tại đây, ông lập gia đình với cô đào Ngọc Hiền cùng đoàn. Cuối năm 1975, ông gia nhập đoàn cải lương Sài Gòn 2 với chất giọng khỏe, mùi mẫn, nổi tiếng qua các vở Con cò trắng, Hai chiều ly biệt, Tìm lại cuộc đời, Tiếng hò sông Hậu.

Trùm Sò và những vai diễn để đời

Vai diễn khiến khán giả nhớ đến Giang Châu nhiều nhất là vai Trùm Sò trong vở hài Ngao Sò Ốc Hến do đoàn Sài Gòn 1 dựng năm 1982, đạo diễn Ba Vân — vở diễn về bốn nhân vật Bói Nghêu, Trùm Sò, Trộm Ốc, Thị Hến, diễn đến cả nghìn suất trong ba năm, với sự tham gia của các ngôi sao Thanh Điền, Thanh Kim Huệ, Trường Xuân. Ông còn được yêu mến qua vai Thừa trong Tiếng hò sông Hậu cùng nhiều vở như Khách sạn Hào Hoa, Tô Ánh Nguyệt.

Vinh danh muộn màng

Năm 2007, Giang Châu được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Ông từ trần ngày 8 tháng 5 năm 2019 tại TP.HCM, hưởng thọ 67 tuổi, và được Nhà nước truy tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Khiến khán giả cười nghiêng ngả là thế, nhưng cuộc đời riêng của ông lại nhiều truân chuyên — một số phận nghệ sĩ tài hoa mà công chúng mãi tiếc thương.