Khả Năng

Nghệ sĩ cải lương · Sáng Đèn — Bách khoa văn hóa truyền thống Việt Nam

Nghệ danhKhả Năng
Tên thật—
Năm sinh1933
Quê quánQuy Nhơn, Bình Định
Đoàn hát gắn bóBan kịch Dân Nam; Thanh Minh – Thanh Nga; sau 1975: Văn Công TP.HCM, Sài Gòn 2
Vai diễn tiêu biểuChương trình Tiếu vương hội (đài số 9); phim Con ma nhà họ Hứa, Võ sĩ bất đắc dĩ; tuồng Tâm sự Ngọc Hân, Nàng Hai Bến Nghé
Danh hiệuHề Mập; một trong Thất hài đế

Khả Năng, sinh năm 1933 tại thị xã Quy Nhơn, tỉnh Bình Định, là một trong những danh hài tài hoa và có số phận bi thương nhất của sân khấu miền Nam. Với thân hình mập mạp đặc trưng, ông được giới mộ điệu đặt biệt danh "Hề Mập" để phân biệt với các bạn diễn, và được xếp vào hàng "Thất hài đế" của làng cười Sài Gòn.

Sau Đệ nhị thế chiến, Khả Năng vào Sài Gòn xin làm tài tử ở ban kịch Dân Nam của đôi vợ chồng nghệ sĩ Anh Lân – Túy Hoa, nhưng vì thiếu kinh nghiệm nên chỉ được giao những vai phụ xuất hiện chốc lát. Mãi đến khi đoàn Thanh Minh Thanh Nga nổi lên, ông mới xin sang lãnh những vai hề. Tại đây, đích thân nghệ sĩ Thanh Nga rèn cho ông ca tân nhạc — loại hình còn tương đối kén khách đương thời. Sau đó, ông sang ban Mây Tần của soạn giả Kiên Giang Hà Huy Hà học ngâm thơ, từ đó bắt đầu được coi trọng trong giới.

Sau cuộc cách mạng mồng 1 tháng 11, khi sinh hoạt văn nghệ được khai phóng, Khả Năng hợp với Thanh Việt, Tùng Lâm, Thanh Hoài thành bộ tứ hề khuấy đảo các đại nhạc hội, lại đấu thầu được chương trình Tiếu vương hội phát hàng tuần trên đài số 9. Bộ tứ này cùng Hoàng Mai, Phi Thoàn, Văn Chung được mệnh danh Thất hài đế, trở thành những gương mặt không thể thiếu trên sân khấu thoại kịch và cải lương. Trên màn ảnh, Hề Mập Khả Năng thường đóng cặp với Hề Lùn Tùng Lâm thành đôi bài trùng gây cười trong các phim như Nhà tôi, Võ sĩ bất đắc dĩ, Con ma nhà họ Hứa, Chàng Ngốc gặp hên. Ông còn có giọng ngâm thơ rất hay, từng luyện giọng tân nhạc cho chính Thanh Nga.

Sau năm 1975, Khả Năng bị đưa đi trại cải tạo Suối Máu suốt mười năm. Được tự do, ông theo đoàn cải lương Văn Công TP.HCM rồi đoàn Sài Gòn 2, tham gia các vở như Tâm sự Ngọc Hân, Nàng Hai Bến Nghé. Năm 1989, ông đem con trai út vượt biên sang Thái Lan, nhưng giữa biển khơi bị lực lượng tuần duyên nước này bắn chết, ngã xuống biển mất xác, hưởng dương 56 tuổi. Cái chết bi thảm giữa đại dương của "Hề Mập" đến nay vẫn khiến bao khán giả xót xa, tiếc thương cho một tài năng diễn hài thâm thúy mà không người con nào nối nghiệp.