Năm Phỉ, tên thật Lê Thị Phỉ, sinh năm 1906 tại Mỹ Tho, là một trong những đào chánh lừng danh nhất của sân khấu cải lương miền Nam nửa đầu thế kỷ 20. Bà là con thứ năm trong gia đình 11 người con của cụ Lê Tấn Công — một kỹ sư cầu cống, trí thức Tây học chịu ảnh hưởng Nho giáo, đã đặt tên các con theo câu "Công Thành Danh Toại, Phỉ Chí Nam Nhi, Bia Truyền Tạc Để". Trong số bảy người con theo nghệ thuật, có Năm Phỉ và người em gái thứ bảy là NSND Bảy Nam — hai cây đại thụ của cải lương Nam Bộ.
Bàng Quý Phi và chuyến lưu diễn Paris
Năm Phỉ thành danh với nghệ danh Năm Phỉ trên các gánh hát lớn thời bấy giờ, đặc biệt là gánh Phước Cương với vai trò đào chánh. Vai diễn để đời của bà là Bàng Quý Phi — vai đào mà sau này giới mộ điệu vẫn nhắc đến với niềm kính trọng. Năm 1931, bà được sang Paris (Pháp) biểu diễn, một sự kiện hiếm hoi thời ấy được giới báo chí ca ngợi bằng hình ảnh "Chuông vàng đem đánh xứ người" — tiếng hát cải lương Việt Nam vang lên giữa trời Âu.
Gánh hát mang tên mình
Năm 1935, gánh Nam Hưng của em gái Bảy Nam giải tán và sát nhập với gánh Phước Cương của Năm Phỉ để trở thành gánh Đại Phước Cương. Đến năm 1937, Năm Phỉ tách ra thành lập đoàn cải lương mang tên mình — gánh Năm Phỉ, quy tụ nhiều nghệ sĩ tài danh thời ấy và lưu diễn khắp các tỉnh miền Nam, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng khán giả.
Ra đi sớm, di sản còn mãi
Nghệ sĩ Năm Phỉ qua đời ngày 2 tháng 6 năm 1954, hưởng dương 48 tuổi, đúng vào lúc nghệ thuật của bà đang ở độ chín. Nhà nước đã phong tặng bà danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú. Cùng với em gái Bảy Nam, Năm Phỉ là một trong những người đặt nền móng cho sân khấu cải lương chuyên nghiệp Nam Bộ, và cái tên của bà mãi được nhắc đến như một trong những đào chánh xuất sắc nhất của thế hệ vàng đầu tiên.