Tô Kiều Lan

Nghệ sĩ cải lương · Sáng Đèn — Bách khoa văn hóa truyền thống Việt Nam

Nghệ danhTô Kiều Lan
Tên thậtĐoàn Thị Kim Lang
Năm sinh1943
Quê quánGò Đen, Bình Chánh, Sài Gòn (nay thuộc TP.HCM)
Đoàn hát gắn bóĐoàn xiếc tạp kỹ Lê Văn Quý; các gánh cải lương miền Nam
Vai diễn tiêu biểuCác vai đào độc, đào độc lẳng; từ tuổi 50 chuyển sang các vai hài
Danh hiệuNữ tài danh chuyên diễn độc, lẳng, hài

Tô Kiều Lan, tên thật Đoàn Thị Kim Lang, sinh năm 1943 tại Gò Đen, quận Bình Chánh, Sài Gòn, là một nữ tài danh đặc biệt của sân khấu cải lương: chuyên trị các vai đào độc, đào độc lẳng, rồi đến năm 50 tuổi mới chuyển sang diễn hài và thành công một cách rực rỡ — một hành trình hiếm có trong làng hát.

Bà là con út trong gia đình có 12 anh chị em, song thân là ông Lê Văn Hỷ và bà Đoàn Thị Tư đều sinh sống bằng nghề nông. Các anh chị đều chọn nghề khác, chỉ riêng bà theo nghiệp hát. Gia đình ngụ ở đường Hậu Giang, quận 6; bà học tiểu học ở trường Cây Gỏ. Mê ca cổ nhạc từ nhỏ, bà theo các nhóm đờn ca tài tử học ca và đi ca ở đám tiệc.

Cơ duyên vào nghề của Tô Kiều Lan bắt đầu từ một tai nạn sân khấu. Khi ấy ông Lê Văn Quý lập đoàn xiếc tạp kỹ, phụ diễn xiếc và ảo thuật trước giờ đoàn hát tuồng cải lương. Một đêm diễn, cô gái đứng cho diễn viên phóng dao bị bệnh đột xuất, ông Lê Văn Quý bèn thu nhận Tô Kiều Lan vào ban xiếc để thế vai. Từ cái thế vai bất đắc dĩ ấy, bà bước hẳn vào con đường nghệ thuật.

Trên sân khấu cải lương, Tô Kiều Lan nổi tiếng là nữ tài danh chuyên diễn các vai độc, độc lẳng — những vai đào phản diện đòi hỏi nội lực và bản lĩnh, không phải ai cũng đảm đương nổi. Bà giữ vững vị trí ấy suốt mấy chục năm. Rồi đến năm 50 tuổi, theo nhu cầu của sân khấu, bà chuyển sang diễn hài và lại thành công rực rỡ, chứng tỏ cái duyên và khả năng ứng biến thiên phú của một nghệ sĩ từng trải. Trong danh sách những nữ danh hài được khán giả miền Nam yêu thích, tên bà luôn được nhắc bên cạnh Hồng Nga, Ngọc Giàu, Kim Ngọc, Kiều Mai Lý... Bà qua đời năm 2003, để lại hình ảnh một nghệ sĩ đa tài, dám làm mới mình ngay cả khi đã ở tuổi ngũ tuần.