Văn Hường, tên thật Nguyễn Văn Hường, sinh năm 1934 tại xã Long Thạnh Mỹ, huyện Thủ Đức (nay thuộc TP. Hồ Chí Minh), mất ngày 7 tháng 12 năm 2023, thọ 90 tuổi, được khán giả đặt cho biệt danh "Vua vọng cổ hài". Ông là nhân chứng sống của thể điệu vọng cổ hài — khi soạn giả NSND Viễn Châu dựa theo lối ca của ông để sáng tác hàng ngàn bài vọng cổ hài đi vào đời sống sân khấu cải lương. Từ một cậu bé bán hột dưa trước rạp hát, ông vươn lên thành danh ca được yêu mến suốt nhiều thập niên.
Cậu bé bán hột dưa và cơ duyên đổi đời
Văn Hường sinh ra trong một gia đình nhà nông. Ban đầu, ông chỉ nghe đài phát thanh mà thuộc nằm lòng rất nhiều bài bản, câu hò điệu lý. Khoảng 15 tuổi, ông từ giã quê hương lên Sài Gòn bán hột dưa ở rạp cải lương Nguyễn Văn Hảo (nay là rạp Công Nhân, TP. Hồ Chí Minh). Nghệ sĩ Lệ Liễu thấy cậu bé ca rất mùi bèn rủ hát cùng. Tình cờ, ông bầu Bảy Cao — bầu gánh hát Hoa Sen — ghé chơi, nghe Văn Hường ca bèn gọi nhiều nghệ sĩ trong nghề đến nhận xét, trong đó có soạn giả NSND Viễn Châu. Từ khi lọt vào mắt xanh của "vua vọng cổ", cuộc đời Văn Hường sang một trang mới.
Khai sinh trào lưu vọng cổ hài
Văn Hường không được đẹp trai, miệng lại móm và thiếu chiều cao, nên khi được bầu Bảy Cao và soạn giả Viễn Châu hướng dẫn làm hề ca, ông đồng ý ngay. Chính quan điểm "tại sao bài vọng cổ có thể làm khán giả khóc mà không thể làm khán giả cười" đã thôi thúc Viễn Châu sáng tác vọng cổ hài — khởi nguồn cho trào lưu viết vọng cổ hài thập niên 1960, mà nổi tiếng nhất là bài "Tư Ếch đi Sài Gòn" do chính Văn Hường thể hiện đầu tiên. Những bài "Vợ tôi nói tiếng Tây", "Pháp sư giải nghệ"... với tiếng "ự ự" độc đáo của ông trở thành hiện tượng, đưa ông thành "con gà đẻ trứng vàng" của các hãng đĩa.
Đoàn hát riêng và những năm tháng cuối đời
Năm 1972, Văn Hường hợp tác với "vua" ngâm thơ Tao Đàn — nghệ sĩ Thanh Hải — lập đoàn hát riêng mang tên "Thanh Hải — Văn Hường". Sau ngày đất nước thống nhất, ông về cộng tác với đoàn cải lương tập thể Thống Nhất (Tây Ninh), rồi đoàn Sống Chung (Phước Chung). Năm 1987, do lớn tuổi, ông từ giã sân khấu, lui về mở quán nghệ sĩ Văn Hường tại phường Long Thạnh Mỹ cho đến cuối đời. Ông từ trần lúc 19 giờ ngày 7 tháng 12 năm 2023. Với "Vua vọng cổ hài", tiếng cười mà ông mang đến cho khán giả mãi còn vang vọng trên sân khấu cải lương.