Câu thơ yên ngựa là vở cải lương lịch sử của NSND Thanh Tòng, ra mắt năm 1982 tại đoàn Minh Tơ, được phát triển từ nguyên tác của soạn giả Thế Châu. Tác phẩm tái hiện cuộc đời và sự nghiệp của thái sư Trần Thủ Độ cùng các anh hùng nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông.
Cốt truyện (tóm tắt)
Vở diễn là bức tranh hoành tráng về triều Trần – một trong những triều đại hiển hách nhất lịch sử dân tộc. Trung tâm là hình tượng Trần Thủ Độ – vị thái sư cương trực, nghiêm minh, người đã đặt nền móng cho nhà Trần và có công lớn trong việc tổ chức kháng chiến chống Nguyên Mông. Những vần thơ hào sảng được ngâm lên trên yên ngựa giữa trận tiền trở thành biểu tượng cho khí phách của cả một triều đại: nghiêm minh về pháp luật, kiên quyết bảo vệ chủ quyền, đặt lợi ích quốc gia lên trên tình riêng.
Giá trị nghệ thuật
Câu thơ yên ngựa mang đậm phong cách cải lương tuồng cổ với vũ đạo đỉnh cao và hệ thống bài bản âm nhạc phong phú – đúng sở trường của gia tộc Minh Tơ – Thanh Tòng, những người được tôn vinh là "thống soái" của cải lương tuồng cổ. Vở diễn thành công trong việc khắc họa những nhân vật lịch sử có thật với chiều sâu tâm lý, tránh được sự khô cứng của tuồng minh họa lịch sử đơn thuần. Hình ảnh "câu thơ trên yên ngựa" trở thành một ẩn dụ đẹp về sự kết hợp giữa văn và võ, giữa trí tuệ và dũng khí của cha ông.
Dấu ấn lịch sử
Ra mắt năm 1982, Câu thơ yên ngựa được xem là một trong những vở cải lương tuồng cổ kinh điển và là niềm tự hào của nhóm Minh Tơ – Thanh Tòng trong thập niên 1980. Tác phẩm tiếp nối truyền thống của gia tộc trong việc dàn dựng những vở tuồng cổ hoành tráng, góp phần giữ lửa cho bộ môn cải lương tuồng cổ giữa thời buổi sân khấu có nhiều biến động.