Rạng ngọc Côn Sơn là vở cải lương lịch sử của soạn giả Xuân Phong, được Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang dàn dựng năm 1981 (một số nguồn ghi năm 1980) do NSƯT Đoàn Bá làm đạo diễn. Tác phẩm tái hiện nỗi oan khuất của vĩ nhân Nguyễn Trãi trong vụ án Lệ Chi Viên, với Minh Vương trong vai Nguyễn Trãi và Ngọc Giàu trong vai Nguyễn Thị Lộ.
Cốt truyện (tóm tắt)
Vở diễn đưa khán giả trở về thời Lê sơ, khi Nguyễn Trãi – bậc vĩ nhân "Ức Trai" với tư tưởng "lấy dân làm gốc" – vướng vào vụ án Lệ Chi Viên đầy oan nghiệt khiến cả gia tộc bị tru di. Bên cạnh ông là nàng Nguyễn Thị Lộ – người phụ nữ tài sắc vẹn toàn, thủy chung son sắt. Giữa những âm mưu chốn cung đình và sự đố kỵ của kẻ tiểu nhân, ánh sáng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi vẫn tỏa rạng như ngọc quý của núi Côn Sơn – nơi ông từng lui về ở ẩn, làm bạn với thiên nhiên sau những thăng trầm quan trường.
Giá trị nghệ thuật
Rạng ngọc Côn Sơn ca ngợi tâm hồn thanh cao và tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi – một trong những nhân cách lớn nhất của lịch sử dân tộc. Vở diễn thành công trong việc khắc họa bi kịch của người anh hùng: càng tài đức càng chịu nhiều oan khuất, nhưng chính những oan khuất ấy lại làm sáng lên phẩm giá của bậc chính nhân quân tử. Những lớp ca về nỗi lòng Nguyễn Trãi trước Côn Sơn được viết với chất thơ sâu lắng, vừa hào hùng vừa da diết – đúng phong cách của dòng cải lương lịch sử đỉnh cao.
Dấu ấn lịch sử
Theo tư liệu đã được kiểm chứng, Rạng ngọc Côn Sơn là vở diễn được xác minh đầy đủ nhất của Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang trong thập niên đầu sau ngày thành lập (1976), với đầy đủ thông tin về kịch bản, đạo diễn và dàn diễn viên. Vai Nguyễn Trãi của Minh Vương và vai Nguyễn Thị Lộ của Ngọc Giàu được xem là những vai diễn tiêu biểu, góp phần khẳng định khả năng của cải lương trong việc thể hiện những đề tài lịch sử lớn lao, đầy tính triết lý.