Lễ hội Ná Nhèm ở Trấn Yên, Bắc Sơn (Lạng Sơn) là một trong những lễ hội độc đáo nhất Việt Nam của đồng bào Tày. Hằng năm, vào ngày rằm tháng Giêng, lễ hội được tổ chức với nghi thức rước “tàng thinh” (sinh thực khí nam) và “mặt nguyệt” (sinh thực khí nữ) cùng tục bôi nhọ mặt của người tham gia — những nghi lễ có một không hai, thu hút sự tò mò của đông đảo du khách và các nhà nghiên cứu văn hóa.
Ý nghĩa của lễ hội
“Ná Nhèm” trong tiếng Tày có nghĩa là “mặt nhọ” — người tham gia lễ hội bôi nhọ lên mặt để tái hiện hình ảnh giặc “Sấc Tài Ngàn” khi xưa, đồng thời đánh lạc hướng ma quỷ, tránh tai họa. Lễ hội gắn với sự tích dân làng đánh giặc giữ làng và tục thờ Thành hoàng. Việc rước tàng thinh, mặt nguyệt thể hiện ước mong sinh sôi, nảy nở, con đàn cháu đống — khát vọng muôn đời của cư dân nông nghiệp.
Nghi lễ độc đáo
Lễ hội Ná Nhèm diễn ra với đoàn rước kiệu tàng thinh (dài hơn 1m, nặng hàng chục kg) và mặt nguyệt từ đình làng Mỏ đến miếu Xa Vùn. Dọc đường, các tích trò sĩ – nông – công – thương và biểu diễn võ thuật được trình diễn. Người tham gia với khuôn mặt bôi nhọ tạo nên không khí lễ hội vừa huyền bí vừa vui nhộn. Các nghi thức cúng tế Thành hoàng được thực hiện trang trọng.
Di sản văn hóa quốc gia
Lễ hội Ná Nhèm đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định những giá trị văn hóa độc đáo. Lễ hội là dịp để người Tày Bắc Sơn gìn giữ bản sắc với những phong tục, tín ngưỡng nguyên sơ. Du khách về dự hội được trải nghiệm một lễ hội “độc nhất vô nhị”, tìm hiểu về văn hóa Tày và khám phá thung lũng Bắc Sơn thơ mộng với những cánh đồng lúa chín vàng.