Trò Xuân Phả ở Thọ Xuân (Thanh Hóa) là tổ hợp múa dân gian đặc sắc, “độc nhất vô nhị” với lịch sử hơn 1000 năm, đã được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hằng năm, vào ngày 9–10 tháng 2 âm lịch, lễ hội Xuân Phả được tổ chức tại nghè Xuân Phả với màn trình diễn 5 điệu múa mô tả cảnh 5 quốc gia lân bang đem lễ vật triều cống Hoàng đế Đại Việt, thu hút đông đảo người dân và du khách về thưởng thức.
Năm điệu múa độc đáo
Trò Xuân Phả gồm 5 điệu múa với tên gọi Hoa Lang, Tú Huần, Ai Lao, Ngô Quốc và Chiêm Thành, mỗi trò mô tả một quốc gia cổ đem lễ vật cùng những tiết mục múa hát đặc sắc đến chúc mừng Hoàng đế nước Việt. Điểm độc đáo là trong 5 trò có 3 trò người diễn phải đeo mặt nạ (Chiêm Thành, Hoa Lang, Lục Hồn Nhung). Trang phục sặc sỡ, động tác múa uyển chuyển cùng lời hát dí dỏm tạo nên những màn trình diễn hấp dẫn, thể hiện trí tuệ, tài hoa của người Việt xưa trong giao lưu văn hóa.
Tích xưa nghìn năm
Tương truyền, trò Xuân Phả có từ thế kỷ thứ IX, gắn với tích Thành hoàng làng Xuân Phả giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân. Để báo đáp công ơn, nhà vua đã ban thưởng cho dân làng 5 điệu múa trò để hằng năm dâng lên Thành hoàng trong dịp lễ hội. Trải qua hơn nghìn năm, trò diễn vẫn được người dân làng Xuân Phả gìn giữ, truyền dạy cho các thế hệ, trở thành niềm tự hào của quê hương Thọ Xuân — vùng đất phát tích cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
Bảo tồn di sản dân gian
Lễ hội Xuân Phả với phần lễ trang trọng (rước văn – rước sắc, lễ cáo, lễ chính, lễ tất) và phần hội sôi nổi (thi múa trò Xuân Phả, kéo co) là dịp để tôn vinh các nghệ nhân dân gian, động viên phong trào văn hóa ở cơ sở. Du khách về dự hội được thưởng thức nghệ thuật diễn xướng dân gian độc đáo, tìm hiểu về lịch sử, văn hóa xứ Thanh. Lễ hội góp phần bảo tồn, phát huy di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, làm phong phú thêm bức tranh văn hóa dân gian Việt Nam.