Bạch Mai, tên thật Nguyễn Ngọc Mai, sinh ngày 27 tháng 11 năm 1948, là một trong những nghệ sĩ – soạn giả có đóng góp lớn nhất cho cải lương tuồng cổ Việt Nam. Bà sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật lâu đời: cha mẹ là đôi nghệ sĩ hát bội Bảy Huỳnh và Ngọc Hương, chủ gánh hát Thanh Bình – Kim Mai, về sau đổi bảng hiệu thành gánh tuồng cổ Huỳnh Long. Lớn lên trong gánh hát, Bạch Mai được rèn luyện để nối nghiệp gia đình từ khi còn rất nhỏ.
Cô đào 15 tuổi cứu một đêm diễn
Câu chuyện làm nên tên tuổi Bạch Mai bắt đầu khi bà mới 15 tuổi. Đêm diễn tuồng Mạnh Lệ Quân thoát hài, đào chánh Năm Thài — sư phụ của bà — bỏ đoàn vì mâu thuẫn, không nghệ sĩ nào dám thế vai vì sợ hát không bằng. Bạch Mai xin cha mẹ cho mình đóng thế vai Mạnh Lệ Quân để cứu đêm diễn. Không ngờ đêm ấy bà hát thành công ngoài sức tưởng tượng, và từ đó chính thức trở thành đào chánh của đoàn. Bà nổi danh qua nhiều tuồng thu trên Đài Truyền hình Sài Gòn qua các Ban Vân Kiều, Ban Phụng Hảo, Ban tuồng cổ Khánh Hồng và Ban tuồng cổ Huỳnh Long, với vai Lưu Kim Đính được xem là ấn tượng nhất.
Soạn giả của những vở tuồng kinh điển
Không chỉ giỏi biểu diễn, Bạch Mai còn là soạn giả tài năng với hàng loạt vở tuồng đi vào kinh điển của sân khấu tuồng cổ: Xử án Phi Giao, Hoàng hậu không đầu, Giang sơn mỹ nhân, Ngọc Kỳ Lân, Thập tứ nữ anh hào, Ngũ biến báo phu cừu, Mặt trời đêm thế kỷ, Trưng Nữ Vương, Mai trắng se duyên... Bà cùng chồng là nghệ sĩ Đức Lợi (1949–2005) tạo thành cặp đôi tài danh, được khán giả yêu mến qua hàng trăm vở tuồng trên sân khấu Huỳnh Long. Hai người con của họ đều nối nghiệp: nghệ sĩ Chinh Nhân và nghệ sĩ Bình Tinh — gương mặt quen thuộc của sân khấu cải lương đương đại.
Ra đi giữa đại dịch
Bạch Mai trút hơi thở cuối cùng lúc 23 giờ 10 phút ngày 25 tháng 8 năm 2021 tại Bệnh viện An Bình (TP.HCM) sau thời gian chống chọi với Covid-19, hưởng thọ 72 tuổi. Sự ra đi của bà — chỉ trong một tháng gia đình phải tiễn biệt ba người thân — để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong giới nghệ sĩ. Với vai trò "nữ tướng" vừa làm bầu gánh, vừa soạn tuồng, vừa đạo diễn, vừa diễn viên, Bạch Mai đã góp phần định hình diện mạo của cải lương tuồng cổ miền Nam suốt hơn nửa thế kỷ.