Thanh Kim Huệ được đánh giá là một trong những cô đào nổi tiếng bậc nhất của sân khấu cải lương phía Nam từ trước năm 1975. Tên thật Bùi Thị Huệ, sinh ngày 14 tháng 11 năm 1954 tại Sài Gòn (một số nguồn ghi 1955), trong gia đình không ai theo nghề hát. Bà bắt đầu sự nghiệp từ năm 8 tuổi với sự dìu dắt của nghệ sĩ Hoàng Siêu, rồi về đoàn Hoa Phượng của bầu Trung. Trong một lần lưu diễn, đoàn gặp tai nạn lật ghe gần bến phà Vàm Cống, cô đào nhỏ 14 tuổi được kép trẻ Thanh Điền cứu sống, mở đầu cho mối tình đẹp kéo dài gần nửa thế kỷ.
Cô Lan của Lan và Điệp
Năm 16 tuổi, Thanh Kim Huệ được soạn giả Loan Thảo chọn vào vai Lan, hát cùng Chí Tâm vai Điệp trong bản thu Chuyện tình Lan và Điệp năm 1974. Là cô đào chưa mấy tên tuổi, bà đã sống trọn cùng mối tình oan nghiệt của nhân vật, từ đoạn Lan tiễn Điệp lên thành phố học với giọng nũng nịu giận hờn, đến khi Lan lên chùa cắt tóc đi tu với nỗi lòng buông bỏ. Bản thu được xem là chuẩn mực nhất của tác phẩm, đưa tên tuổi bà lên hàng ngôi sao. Trước đó, năm 1972 bà ký độc quyền với Dĩa hát Việt Nam qua ba bài tân cổ Biển tình, Yêu lầm, Nhớ người yêu cùng Minh Vương; năm 1973 kết hợp cùng Thanh Tuấn trong Đường gươm Nguyên Bá tạo thành cặp đào kép ăn ý.
Búp bê sàn gỗ
Với vóc dáng nhỏ nhắn và giọng ca độc nhất mang bản sắc riêng, bà được gọi là Búp bê sàn gỗ. Các vai diễn tiêu biểu còn có Thị Hến trong Ngao Sò Ốc Hến, Thủy Cúc trong Đường gươm Nguyên Bá, Sao Ly trong Tình ca biên giới, Tiêu Kim Yến trong Người tình trên chiến trận. Bà còn là tác giả nhiều vở cải lương được dàn dựng ở các sân khấu phía Nam. Bà kết hôn với nghệ sĩ Thanh Điền năm 1975, hai người là cặp vợ chồng nghệ sĩ được ngưỡng mộ.
Những năm cuối và di sản
Thanh Kim Huệ được phong NSƯT năm 1997. Cuối đời, bà âm thầm chiến đấu với ung thư trong 9 tháng, giấu kín không để khán giả lo lắng, vẫn hát chay cho y bác sĩ tuyến đầu chống dịch. Bà từ trần ngày 23 tháng 12 năm 2021, thọ 67 tuổi, và được truy tặng danh hiệu NSND năm 2023. Hơn nửa thế kỷ gắn bó, giọng ca của bà đã làm giàu hương sắc cho làng cải lương miền Nam một thời vàng son.