Thanh Tòng là một trong những nghệ sĩ có tầm ảnh hưởng lớn nhất đối với cải lương tuồng cổ Việt Nam, được báo chí mệnh danh là Vua cải lương Hồ quảng và là vị Thống soái của làng cải lương tuồng cổ. Tên thật Nguyễn Thanh Tòng, sinh ngày 22 tháng 4 năm 1948 tại Sài Gòn, ông là con trai thứ tư của nghệ sĩ Minh Tơ và là cháu nội của bầu Thắng — thuộc thế hệ thứ tư của đại gia đình hát bội, cải lương lừng lẫy miền Nam. Năm lên 3 tuổi, ông đã lên sân khấu cùng ông ngoại trong vở Hoàng Phi Hổ quy Châu và San Hậu; năm 6 tuổi vào trường học tân nhạc của đoàn, học múa và diễn hài.
Người cải cách tuồng cổ
Năm 20 tuổi, Thanh Tòng về với đoàn của cha và trở thành tác giả của nhiều vở diễn như Dưới cờ Tây Sơn, Thanh gươm và nữ tướng, Gió lộng bến Bình Than, đồng thời làm đạo diễn cho nhiều vở khác. Năm 1968, ông quyết định cải cách cải lương bằng cách kết hợp với hát bội, tạo nên dòng nghệ thuật mới được khán giả đón nhận nồng nhiệt. Sau đó, ông lập đoàn Khánh Hồng – Minh Tơ, quy tụ nhiều tài năng trẻ như Bạch Lê, Thanh Thế, Thanh Bạch. Năm 1979, vở Thanh gươm và nữ tướng do ông viết, đạo diễn và đóng chính đã giúp ông đoạt giải Vàng diễn viên tại Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc 1980.
Người thầy của nhiều thế hệ
Không chỉ là nghệ sĩ biểu diễn, Thanh Tòng còn là người thầy đào tạo nên nhiều ngôi sao cải lương như Vũ Linh, Ngọc Đáng, Hữu Lợi và con gái lớn của ông là NSND Quế Trân. Ông dành nhiều năm nghiên cứu, sưu tầm cải lương và hát bội nhằm bảo tồn cả hai loại hình nghệ thuật. Với những đóng góp to lớn, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 1993 và Nghệ sĩ Nhân dân năm 2007, cùng Giải Mai Vàng 1996.
Di sản
Thanh Tòng từ trần ngày 22 tháng 9 năm 2016 tại TP.HCM, hưởng thọ 68 tuổi. Ông ra đi để lại một di sản đồ sộ: những vở diễn kinh điển, một dòng tuồng cổ mang đậm bản sắc Việt và cả một gia tộc năm đời ăn cơm Tổ nghiệp tiếp tục giữ lửa nghề. Con gái ông, NSND Quế Trân, cùng các cháu trong gia tộc Minh Tơ vẫn đang nối tiếp con đường mà ông đã khai mở.